Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... η οργάνωση

Φωτο Παναγιώτης Κούκης

Ο Μιχαλιός άφησε τις πυκνογραμμένες σελίδες να γλιστρήσουν από τα χέρια του λες και φοβήθηκε πως θα του κάψουν τα δάχτυλα. Ήταν από τις σπάνιες περιπτώσεις που συναντιόταν μ’ ένα κείμενο με τόσο συγκλονιστικό το στοιχείο του αιφνιδιασμού. Το μυαλό του, σαν καπετάνιος που ’χασε το μπούσουλα, άφησε το σκάφος ακυβέρνητο, ν' αποφασίζει για την τύχη του η τρικυμία που δεν έλεγε να κοπάσει μέσα σε μια πηχτή καταχνιά που δεν έλεγε να ξαστερώσει. Κάποιος εσωτερικός μηχανισμός άμυνας τον εμπόδιζε να συλλάβει καθαρά τα πολλαπλά μηνύματα του γράμματος. Η προσφιλής του συνήθεια να διαβάζει διαγώνια τα κείμενα κι ωστόσο να χτυπάει κατ’ ευθείαν κέντρο, εδώ αποδείχτηκε ολοκληρωτικά ανεπαρκής. Ο εγκέφαλός του έμεινε άπραγος, ανίκανος να επεξεργαστεί την πληροφορία που μόλις είχε δεχτεί. Όταν επιτέλους κατόρθωσε να διαμορφώσει μια ολοκληρωμένη σκέψη, αυτή εστιάστηκε στα ρηχά, στην επιφάνεια λες και το ζητούμενο ήταν μια γραφολογική εξέταση. Για φαντάσου! Ο γραφικός της χαρακτήρας έχει μείνει αξιοσημείωτα αναλλοίωτος. Αυτή η σκέψη μπλοκάρισε τους εγκεφαλικούς νευρώνες και του τριβέλιζε ώρα πολλή το μυαλό σαν φθαρμένος δίσκος γραμμοφώνου που κόλλησε σε μια μουσική φράση και την επαναλάμβανε μονότονα χωρίς έλεος. Η ανιαρή επανάληψη δεν τον έκανε να δυσανασχετήσει. Αφέθηκε, αντίθετα, να βουλιάξει μέσα στην αδράνεια όσο την είχε ανάγκη. Ύστερα σαν να ξύπνησε από ύπνο βαθύ πήρε τις σελίδες και τις ξαναδιάβασε. Μα ενώ διέτρεχε το κείμενο η σκέψη του βρισκόταν εικοσιπέντε χρόνια μπροστά 

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... τρομοκράτης;

Φωτο Παναγιώτης Κούκης

Με τη μεταπολίτευση άρχισε αθρόα η επιστροφή φοιτητών που, φορτωμένοι αντιστασιακές περγαμηνές και στεφανωμένοι με το φωτοστέφανο του ήρωα, έρχονταν να ολοκληρώσουν τις σπουδές που είχαν διακόψει βίαια λόγω  αντιδικτατορικής δράσης. Κάποιοι είχαν στρατευτεί πρόωρα, κάποιοι κρύβονταν ως παράνομοι, κάποιοι είχαν περάσει μεγάλο διάστημα στα κρατητήρια… Το  διδακτικό προσωπικό – στο οποίο ανήκα πια κι εγώ- τους αντιμετώπιζε με ολοφάνερη συμπάθεια. Περίμενα να σε δω να εμφανίζεσαι από μέρα σε μέρα με κρυφή χαρά που την νόθευε μια ανομολόγητη αγωνία: πώς έπρεπε να διαχειριστώ την κωμικοτραγική εξέλιξη να έχω κάποια εξουσία πάνω σου; Τι ανατροπή κι αυτή! Να είμαι εγώ υπεύθυνη για την αξιολόγηση και τη βαθμολόγησή σου!

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...ένα γράμμα παραδοσιακό

Φωτο Παναγιώτης Κούκης

ΘΕΜΑ(Φλάουτα,Άρπες,Κλαρινέτα,Βιολιά,Βιολοντσέλα)

Μια καλόβολα σκωπτική απάντηση, σκέφτηκε με ανακούφιση η Αίγλη κι ύστερα φούσκωσε από ικανοποίηση. Αν και ο  τόνος του μηνύματος ήταν ανάλαφρος με ολοφάνερη προσπάθεια να εστιάσει σκωπτικά στη μεταφυσική, δεν της ήταν δύσκολο να αναγνωρίσει τον επιβεβαιωτικό του χαρακτήρα. Δεν είμαι λοιπόν φαντασιόπληκτη, έκανα απλώς τους σωστούς συλλογισμούς. (Για μια ακόμα φορά η ασυμμετρία στις ιδιοσυγκρασίες τους αναδύθηκε σε όλη της τη μεγαλοπρέπεια. Τα συναισθήματα του Μιχαλιού για την Αίγλη μεταστράφηκαν όταν υποψιάστηκε εκείνη την πτυχή του χαρακτήρα της που άφηνε χώρο στη φαντασία να δημιουργήσει τη δική της αυτόνομη εκδοχή για τα γεγονότα χωρίς να χρειάζεται τα δεκανίκια ενός αυστηρού ορθολογισμού. Την ίδια ώρα η Αίγλη ένιωθε ντροπή γι αυτήν ακριβώς την πτυχή, προσπαθούσε να την κουκουλώσει, να την κρύψει κάτω από το χαλί, θεωρώντας την όνειδος για το συγκροτημένο ορθολογικό προφίλ που ήθελε να παρουσιάζει). 

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... μέντιουμ;

Φωτο Παναγιώτης Κούκης

Η Αίγλη δεν είχε την παραμικρή ιδέα για όλες αυτές τις λεπτομέρειες της αντιστασιακής δραστηριότητας του Μιχαλιού.
Η Αίγλη έλειπε από τα γεγονότα. 
Αλλού βρισκόταν κι άλλα φρόντιζε. 
Όχι τοπικά αλλού, κάθε άλλο. 
Για πολλά χρόνια έκαναν κύκλους γύρο από τους ίδιους δρόμους, έμπαιναν στα ίδια φοιτητικά στέκια, σύχναζαν στα ίδια καφέ χωρίς ποτέ να συναντηθούν, ούτε από σύμπτωση. Δεν είναι απίθανο, την ώρα που ο Μιχαλιός βρισκόταν στην Ελληνοαμερικανική Ένωση παρακολουθώντας προβολή ταινιών, η Αίγλη να διάβαζε στο αναγνωστήριο του ίδιου κτιρίου που βρισκόταν σε άλλον όροφο. Ή πάλι, πέντε λεπτά αφού η χαμηλών τόνων παρέα της είχε αφήσει το καφέ Φλοράλ στα Εξάρχεια, η δική του παρέα να κατέφθανε φασαριόζα για τη νυχτερινή βάρδια. Και σίγουρα τις ώρες που ο Μιχαλιός ζούσε την κατάληψη της Νομικής στο νούμερο 57 της Σόλωνος, οι φωνές από την ταράτσα έφταναν στο γραφείο της Αίγλης, που βρισκόταν τρία τετράγωνα παρακάτω  στο 104 της Σόλωνος –χωρίς βέβαια να μπορεί να ξεχωρίσει τη δική του, αλλά κυρίως χωρίς να την απασχολήσει αν κάποια από τις φωνές ήταν δική του. 

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... η Νομική

Φωτο Παναγιώτης Κούκης

Οι εγκέφαλοί της πονοκεφάλιαζαν να βρουν τρόπο να κόψουν τo κεφάλι του φοιτητικού κινήματος.  Πώς όμως να παροπλίσουν  τα πιο δυναμικά στοιχεία κάθε σχολής; Αρχές του ’73 έπεσε σαν βόμβα στις φοιτητικές παρέες η είδηση της στράτευσης 73 φοιτητών που είχαν προσεκτικά ξεδιαλεχτεί. Η πρόσκληση κατάταξης ανέφερε πως η συμπεριφορά τους απάδει προς τη φοιτητική ιδιότητα, πως ασχολούνται με αλλότρια και όχι με τις σπουδές τους και ως εκ τούτου διακόπτεται η αναβολή στράτευσης και καλούνται να παρουσιαστούν άμεσα στις μονάδες νεοσυλλέκτων. Θέλοντας και μη στάλθηκαν πακεταρισμένοι και ξυρισμένοι με την ψιλή στα στρατόπεδα. Η μεθόδευση ήταν καλή, δεν υπολόγισε όμως τις ανθρώπινες σχέσεις. Κάθε στρατευμένος άφηνε πίσω μια ερωτευμένη ομοϊδεάτισσα, πικραμένη,  ικανή να τα βάλει με μια λεγεώνα για να φέρει πίσω τον καλό της. Άφηνε και φίλους αγανακτισμένους και πεισμωμένους. Το θέμα δεν ήταν πια μόνο ιδεολογικό. Είχε γίνει προσωπικό κι αυτό δεν πολεμιέται εύκολα.

 Οι συνελεύσεις στη Νομική Σχολή έγιναν καθημερινή συνήθεια. Από το κεφαλόσκαλο της κεντρικής σκάλας του ισογείου του κτηρίου η μικροκαμωμένη ασχημούλα φοιτήτρια –που όσο μπόι της έλειπε τόσο πύρωμα είχε ο λόγος της- και το ομορφόπαιδο από τη Σίφνο μάγευαν το φοιτητόκοσμο που τους άκουγε και τον έκαναν να ονειρεύεται έναν καλύτερο κόσμο σε μια ελεύθερη και δημοκρατική πατρίδα και να αισθάνεται πώς είχε έλθει το πλήρωμα του χρόνου να παραλάβει τη σκυτάλη των αγώνων από τους Λαμπράκηδες και να εξεγερθεί κατά της χούντας που στη συνείδηση του είχε ταυτιστεί με κάθε τι αντιδημοκρατικό που είχε συμβεί  στη χώρα. Η φοιτητική νεολαία είχε ξεσηκωθεί όχι μόνο για την κατάλυση της δημοκρατίας, αλλά και για τους εξόριστους στα ξερονήσια, τη λογοκρισία του Τύπου, την απαγόρευση της μουσικής του Μίκη… Είχε πια λόγους να επαναστατεί και για όλο το παλιότερο άδικο: τη δολοφονία του Λαμπράκη, τους δοσίλογους της Κατοχής και τους ταγματασφαλίτες που μετά την απελευθέρωση ήρθαν στα πράγματα, όχι μόνο παραγκωνίζοντας, αλλά και κατατρέχοντας τους αληθινούς αγωνιστές κατά των Γερμανών κατακτητών.

Η κατάληψη της Νομικής τον Φλεβάρη του ’73 δεν ήταν έκπληξη, για όσους μπορούσαν να βλέπουν. Έπεσε χωρίς κρότο σαν ώριμο φρούτο σε μαλακό χώμα. Το αρχικό αίτημα των φοιτητών που συγκεντρώθηκαν στην ταράτσα ήταν η επιστροφή των στρατευμένων, μα στην πορεία τα αιτήματα πολλαπλασιάστηκαν και τα συνθήματα πολιτικοποιήθηκαν. Δίπλα στις ακαδημαϊκές ελευθερίες οι φοιτητές διεκδικούσαν σκέτη ελευθερία και δεν δίστασαν να βάλουν στην πρόσοψη του κτιρίου επί της Σόλωνος ένα τεράστιο πανό που βροντοφώναζε την απαγορευμένη λέξη γραμμένη με κεφαλαία γράμματα. Εκεί στην κατάληψη της Νομικής ήταν που για πρώτη φορά αποκαλύφθηκε ότι το φοιτητικό κίνημα δεν ήταν απομονωμένο. Για πρώτη φορά μέσα στα έξι χρόνια χούντας αναστατώθηκε το κέντρο της Αθήνας με τις φωνές των φοιτητών για ελευθερία και δημοκρατία. Επιτέλους κάποιοι τόλμησαν να εξεγερθούν και να απαιτήσουν τα αυτονόητα. Κι αυτό άρεσε στον κόσμο που κατέφθανε στην οδό Ακαδημίας και στα πέριξ για να τους ακούσει. Και κάθε μέρα γίνονταν και περισσότεροι και οι μεν και οι δε.

Η Ανθούλα ήταν στις μέρες της, μα υποσχέθηκε στον Μιχαλιό πως θα κρατιόταν μέχρι να τελειώσει το πανηγύρι. Εκείνος δίσταζε μα εκείνη επέμενε πως δεν έπρεπε να το χάσει με κανένα τρόπο. “Κάποια πράγματα μπορούν να περιμένουν και κάποια όχι”, του είπε ξεπροβοδίζοντάς τον. Εκείνη τη νύχτα ο Μιχαλιός έζησε, παρέα με τους τρεις χιλιάδες καταληψίες, το μεθύσι της απόλυτης ελευθερίας. Υπήρχαν κάποιοι που για πρώτη φορά διανυκτέρευαν έξω από την πατρογονική εστία και ζούσαν το αδιανόητο. Υπήρχαν άλλοι που οι γονείς τους κοιμόνταν τον ύπνο του δικαίου  στην επαρχία με την αμεριμνησία της άγνοιας. Κι άλλοι που ήξεραν πως οι γονείς ξαγρυπνούσαν αλαφιασμένοι πάνω από το τηλέφωνο. Η περίπτωση του Μιχαλιού ήταν σίγουρα μοναδική. Όλοι όμως ήταν μια γροθιά. Την έλλειψη εμπειρίας εξισορροπούσε το πάθος και η ορμή του νεοφώτιστου. Κανείς δεν κοιμήθηκε εκείνο το βράδυ. Ατέλειωτες οι συζητήσεις. Αμέτρητες οι προτάσεις για το παραπέρα. Από ρεαλιστικές ως ανεδαφικές, από συνετές ως παρανοϊκές. 

Καινούργια πρόσωπα έμπαιναν στη ζωή τους. 
-Πού σε γνωρίζω εσένα;
-Από τη συνέλευση της Σχολής μήπως;
-Ποιας Σχολής;
-Της Φιλοσοφικής.
-Μάλλον όχι. Πώς σε λένε;
-Αγγελική
-Ε, τώρα πια γνωριστήκαμε
Ένας διάχυτος ερωτισμός έδινε χρώμα στις γκρίζες αίθουσες κι η μυρωδιά του γινόταν ένα με την οσμή Ιστορίας που απέπνεαν τα γεγονότα που οι ίδιοι δημιουργούσαν. Νιάτα, πίστη σε ιδανικά, ενθουσιασμός, έρωτας, επανάσταση… Τι απίστευτο χαρμάνι!
-Φοβάσαι;
-Λίγο.
-Έλα πιο κοντά. Ο φόβος τρέμει την αγκαλιά.
Οι συνθήκες άνοιγαν τις καρδιές. Δεν χρειαζόταν χρόνος ή τέχνη για να αποκαλυφθεί η ανθρώπινη φύση. Κανείς δεν νοιαζόταν να κρυφτεί, όλοι ήταν ανοιχτοί και μπορούσες να διακρίνεις τον καιροσκοπισμό και τη φιλοδοξία να πηγαίνουν χέρι-χέρι με τον ηρωισμό και τον αγνό ιδεαλισμό.

Ο Μιχαλιός δεν διεκδίκησε κάποια θεσμική ιδιότητα. Δεν ήταν στην συντονιστική επιτροπή, ούτε στις επιμέρους επιτροπές περιφρούρησης, δημοσίων σχέσεων ή καθαριότητας. Όμως στοίχειωνε σαν ξωτικό όλους τους χώρους. Αεικίνητος, πότε βρισκόταν στην ταράτσα να φωνάζει συνθήματα, πότε κατέβαινε κάτω να εμψυχώνει, να συζητάει -κι ήταν πολλοί εκείνοι που λογάριαζαν τις απόψεις του-, πότε άρπαζε τη σφουγγαρίστρα, πότε έβαζε τις φωνές - όταν διαπίστωνε ολιγωρία ή υποτονικότητα.

Οι πρυτανικές αρχές ανέχθηκαν σιωπηλά την κατάληψη και ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις με τους καταληψίες και την αστυνομία που αποδείχτηκαν μαραθώνιες. Το πανεπιστημιακό Άσυλο ήταν το δυνατό χαρτί των φοιτητών μα φαίνεται πως υπήρξε τρόπος να παρακαμφθεί. Γιατί ενώ οι διαβουλεύσεις συνεχίζονταν η αστυνομία κατέφθασε ουρανοκατέβατη στην ταράτσα κι άρχισε να δέρνει απωθώντας βίαια τους φοιτητές στις σκάλες. Ακολούθησε πανικός, σύγχυση κι ένας απίστευτος συνωστισμός καθώς οι φοιτητές όρμησαν κατά κύματα να βρουν διέξοδο προς τα κάτω. Το μάτι του Μιχαλιού πήρε την πλάτη της Αγγελικής στο προπορευόμενο γκρουπ να κατεβαίνει παρασυρμένη από τη ροή. Ξαφνικά την είδε να χάνει την ισορροπία της, να παραπαίει και κάποια στιγμή να εξαφανίζεται πέφτοντας με ορμή πάνω στους προπορευόμενους. Μια τρύπα άνοιξε που ρούφηξε και τους επόμενους καθώς στάθηκε αδύνατο να φρενάρουν ακαριαία. Θα  ποδοπατηθούν, σκέφτηκε με τρόμο ο Μιχαλιός και προσπάθησε ν’ ανοίξει δρόμο με τις γροθιές του να προσεγγίσει το σημείο από το πλάι. Καθώς πλησίαζε διέκρινε το λαδί μπουφάν της καταπλακωμένο από το σώμα ενός νεαρού που δεν της άφηνε περιθώριο να κινηθεί καθώς της είχε ακινητοποιήσει χέρια και πόδια ανίκανος κι ο ίδιος να αντιδράσει. Και σαν να μην έφτανε που την ένιωθε να κινδυνεύει από ασφυξία, βλέπει και τον αστυνομικό που σκύβει δίπλα της με αδιευκρίνιστες διαθέσεις. Μα τι κάνει; απόρησε ο Μιχαλιός. Ο τύπος στα φανερά την έβριζε αισχρά κι έκανε πως τη δέρνει μα στην πραγματικότητα την περίμενε να σηκωθεί κι επειδή εκείνη δεν τα κατάφερνε από μόνη της έδωσε κι ένα στιγμιαίο χέρι βοήθειας κοιτάζοντας ταυτόχρονα γύρο του μη βρει το μπελά του. Εκείνη έψαχνε απεγνωσμένα το  παπούτσι της που είχε βγει πάνω στην ταραχή και μόνο όταν το φόρεσε κι άρχισε να τρέχει ο αστυνομικός ξαμολήθηκε ξοπίσω της. Μα στο μεταξύ είχε φτάσει και ο Μιχαλιός που την άρπαξε σφιχτά από το χέρι και μαζί κουτρουβάλησαν με ασφάλεια τις σκάλες και κατευθύνθηκαν προς την έξοδο όπου ανακατεύτηκαν με το πλήθος που είχε συγκεντρωθεί προστατευτικό για να θολώσει τα νερά.
-Είσαι καλά;
-Μου φαίνεται απίστευτο που αναπνέω. Αν το ένστικτο δεν με είχε σπρώξει να δαγκώσω τον άγνωστο που μου είχε κλείσει στόμα και μύτη θα είχα πάει από ασφυξία. Νομίζω πως θα ζήσω την υπόλοιπη ζωή μου μ’ ένα αίσθημα κλειστοφοβίας.
Είχαν φτάσει στην Ακαδημίας κι εκείνη πρόσεξε το αστικό λεωφορείο έτοιμο να φύγει για  Ζωγράφου. Το είδε σαν καταφύγιο σωτηρίας κι έτρεξε να το προλάβει. Καθώς ξεκινούσε είδε το χέρι της να τον χαιρετάει από μέσα. Χαμογέλασε κι έτρεξε στο πιο κοντινό  περίπτερο να τηλεφωνήσει στο σπίτι. Η Ανθούλα δεν ήταν εκεί. Από τη γραμματεία του μαιευτήριου έμαθε για τη γέννηση των δίδυμων. Κάποια πράγματα μπορούν να περιμένουν και κάποια όχι. Η μοναδική εμπειρία της Νομικής του στέρησε τη μοναδική εμπειρία της γέννησης των παιδιών του.

Ύστερα τα πολιτικά γεγονότα πήραν ρυθμό χιονοστιβάδας. Το αποτυχημένο κίνημα του ναυτικού τον Μάιο, το μνημόσυνο του Παπανδρέου στις αρχές Νοεμβρίου, η επιστροφή των στρατευμένων φοιτητών τον Νοέμβριο. Αποκορύφωμα: η κατάληψη του Πολυτεχνείου, ο ήχος των ερπυστριών, η εμπροσθοφυλακή των φοιτητών σκαρφαλωμένη στα κάγκελα της πύλης που συνθλίβεται, η σημαία που κάνει μια θεαματική πτώση, οι έγκλειστοι που βγαίνουν έξω από τον περίβολο δεμένοι αλυσίδα χέρι-χέρι γνωστοί και άγνωστοι, οι κλούβες της Αστυνομίας που περιμένουν να τους περιμαζέψουν στις εξόδους. Ο Μιχαλιός βγήκε από τους τελευταίους. Ίσως γι αυτό η κλούβα που βρισκόταν μπροστά του είχε γεμίσει ασφυκτικά. Το φώναζαν οι μπάτσοι "δεν χωράει άλλους… δεν χωράει άλλους". Άρπαξε την ευκαιρία κι άρχισε να τρέχει προς την πλατεία Εξαρχείων. Φτάνοντας εκεί, είδε τσούρμο τους αστυνομικούς που έρχονταν φωνάζοντας απ' όλους τους δρόμους που κατέληγαν στην πλατεία. Κοντοστάθηκε για μια στιγμή παγιδευμένος κι αναποφάσιστος που να κατευθυνθεί. Άκουσε τις φωνές κάποιων περιοίκων της πλατείας, που από τα μπαλκόνια των πολυκατοικιών φώναζαν "ελάτε εδώ… σας ανοίγουμε την πόρτα". Άκουσε τον ηλεκτρικό σφυριχτό ήχο της βαριάς σιδερένιας πόρτας της οδού Κωλέττη, εκεί που άρχιζε η ανηφόρα. Ένα σωτήριο δάχτυλο πατούσε παρατεταμένα το κουμπί του θυροτηλέφωνου. Ένα σπρώξιμο και θα ήταν ασφαλής μέσα σε κάποιο σαλονάκι από κείνα που φιλοξένησαν εκείνη τη μακριά νύχτα πολλούς χλομούς φοιτητές. Δεν πρόλαβε. Ένιωσε το βαρύ χέρι να τον αρπάζει από τον ώμο. Συνελήφθη και οδηγήθηκε στα μπουντρούμια  της ΕΣΑ. Πήρε εξιτήριο από το ΚΑΤ δύο μήνες αργότερα.
Και μετά σιωπή!
Εκκωφαντική σιωπή!
Ο φάκελός του από κει και πέρα ήταν λευκότερος κι από περιστέρι!

Συνεχίζεται...

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... ΕΚΙΝ

Φωτο Παναγιώτης Κούκης

Εκεί κατά τα μέσα του ’70  το αντιστασιακό κίνημα έμοιαζε να βυθίζεται σε τέλμα καθώς η χούντα έπαιρνε το πάνω χέρι έχοντας εξαρθρώσει τη μια μετά την άλλη τις αντιδικτατορικές οργανώσεις. Οι αριστεροί, μπροστάρηδες από συνήθεια σε κάθε αγώνα, τσακισμένοι από την ήττα στον εμφύλιο, καταπτοημένοι από τις διώξεις του παρακράτους που ακολούθησε, συνήθεις ύποπτοι για τις διωκτικές αρχές της χούντας έδειχναν κουρασμένοι, ανίκανοι να συνεχίσουν να κρατούν ψηλά τη σημαία του αγώνα. Τότε ακριβώς μια ομάδα φοιτητών από διάφορες σχολές ποντάρισε στη νόμιμη πάλη κατά του καθεστώτος και ίδρυσε την Ελληνοευρωπαϊκή Κίνηση Νέων. Η ΕΚΙΝ δεν ήταν πολιτική-κομματική οργάνωση, αλλά κοινωνική-πολιτιστική καθ' όλα νόμιμη κι αυτό συσπείρωνε στις εκδηλώσεις της τον φοιτητόκοσμο χωρίς φόβο και πάθος. Ο Μιχαλιός τους είδε με πολύ σκεπτικισμό· δεν του γέμισαν το μάτι από την αρχή. Ήταν άκαπνοι, άμαθοι από αγώνες, καλομαθημένα βουτυρόπαιδα, γόνοι μεγαλοαστικών οικογενειών –με γονείς εφοπλιστές, υψηλόβαθμους αξιωματικούς με κάπως πιο φιλελεύθερες αντιλήψεις, αυλικούς... Όχι πως συμφωνούσε με τους υπεραριστερούς που  τους κατηγορούσαν για  προδότες και πως έπαιζαν το παιχνίδι του δικτάτορα ενισχύοντας το δημοκρατικό προσωπείο που ήθελε να παρουσιάζει στο εσωτερικό και στο εξωτερικό. Δεν αμφισβητούσε τις καθαρές προθέσεις τους, ήταν καλά παιδιά φανερά επηρεασμένα από τα φοιτητικά κινήματα της Δύσης –τα απόνερα του Γαλλικού Μάη έφτασαν με καθυστέρηση στα ελληνικά Πανεπιστήμια– αλλά δεν είχε κάτι να περιμένει από αυτούς. Ήταν ολοφάνερο πως η χούντα, που τους θεωρούσε σάρκα από τη  σάρκα της, θα τους άφηνε να παίξουν το παιχνιδάκι της αντιπαράθεσης, σίγουρη πως δεν θα ξεπερνούσαν κάποιες κόκκινες γραμμές και στην αντίθετη περίπτωση, αν γίνονταν ενοχλητικοί, δεν θα είχε δυσκολία να  τους καπελώσει.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... ο συγγραφέας

Φωτο Παναγιώτης Κούκης

Εκείνο το βραδάκι ο Μιχαλιός ανηφόριζε τη Μασσαλίας με προορισμό το κτίριο της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης στο νούμερο 22. Οι αντιστασιακοί είχαν χίλιους μύριους λόγους να βλέπουν την Αμερικανική εξωτερική πολιτική σαν κόκκινο πανί,  πρώτιστα για την πολιτική κάλυψη που πρόσφερε στη χούντα, μα η Ένωση ήταν νεανικό στέκι για τους ψαγμένους φοιτητές που είχαν ανακαλύψει στο ζεστό, καθαρό, πολιτισμένο περιβάλλον του αναγνωστήριου ένα χώρο πολύ φιλικότερο από τις αντίστοιχες απρόσωπες, άχρωμες αίθουσες της πανεπιστημιακής Λέσχης στην Ιπποκράτους. Η Ένωση ήταν πόλος έλξης και για άλλους λόγους καθώς συχνά-πυκνά διοργανώνονταν εκεί πολιτιστικά δρώμενα που ήταν πραγματική όαση  για το πνευματικά άνυδρο  τοπίο της εποχής μια και οι εκπρόσωποι της διανόησης, που θα είχαν κάτι να πουν, και οι καλλιτέχνες, που θα μπορούσαν να εμπνεύσουν, βρίσκονταν υπό διωγμόν. 

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... στους αντιστασιακούς κύκλους

Φωτο Παναγιώτης Κούκης

Την άλλη μέρα κι όλας ο Μιχαλιός κατάφερε να έλθει σε επαφή με οργανωμένους. Δήλωσε πρόθυμος να συμμετέχει σε όποια αντιδικτατορική κίνηση συνέβαινε στην πόλη με τον όρο να παραμείνει ανένταχτος. Δεν θα θυσίαζε τον αυθορμητισμό και την αυτονομία του στο όνομα της επαναστατικής πειθαρχίας μιας παράνομης οργάνωσης. Κι ούτε ήθελε να ξέρει τα ευρύτερα σχέδια. Εξηγήθηκε σπαθί  από την πρώτη στιγμή.
“Θα αναλάβω όποια δουλειά μου ανατεθεί χωρίς να ρωτήσω γιατί και πώς. Φοβάμαι τις ανακρίσεις. Δεν ξέρω αν είμαι ικανός να τις αντέξω. Μπορεί να σας κάψω. Όταν παριστάνω τον ανήξερο, θέλω να είμαι εν μέρει ανήξερος. Θα μου είναι εύκολο να είμαι πειστικός λέγοντας μισές αλήθειες. ”

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... η κηδεία

Φωτο Μηνάς Πατσουράκης

Εφημερίδες, περιοδικά, ραδιόφωνο και τηλεόραση, εξάλλου, ετοίμαζαν πυρετωδώς τα συνεργεία που θα κάλυπταν τον πανηγυρικό γιορτασμό της πρώτης επετείου της επανάστασης που μετατέθηκε   μια βδομάδα αργότερα -την Κυριακή του Θωμά- σ' ένα κατάμεστο Παναθηναϊκό Στάδιο μ' ένα υπερθέαμα που ξεκίνησε με ρητορικά γυμνάσματα από τον δικτάτορα και συνεχίστηκε με άψογες στρατιωτικές επιδείξεις, εντυπωσιακούς σχηματισμούς του αριθμού 21 στον αέρα από αεροπλάνα της πολεμικής αεροπορίας, παραδοσιακούς χορούς από συγκροτήματα που κατέφθασαν απ’ όλα τα διαμερίσματα της χώρας και  παρέλαση αρμάτων που, στολισμένα με λουλούδια, παρέπεμπαν με χοντροκομμένο τρόπο σε ιστορικούς συμβολισμούς. Η φιέστα ολοκληρώθηκε με πλούσιο ελαφρολαϊκό καλλιτεχνικό πρόγραμμα που κράτησε ως αργά το βράδυ κι έφτασε σ' ένα διθυραμβικό κρεσέντο με πυροτεχνήματα που καταύγαζαν για ώρα τον νυχτερινό Αττικό ουρανό. 

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...ο φάκελος

Φωτο Παναγιώτης Κούκης

-Εδώ σ’ έχω αγόρι μου.

-Δεν σε πιστεύω…

Ο άλλος ένιωσε να αμφισβητείται η αξιοπιστία του και κυρίως η εξουσία του. Το αλκοόλ είχε περάσει πια στην κυκλοφορία του αίματος και, κάτω από την επήρειά του, κάθε ίχνος σωφροσύνης είχε κάνει στην μπάντα. Σηκώθηκε ορμητικός σαν φουσκωμένο ποτάμι παρασέρνοντας  κάθε τι που στεκόταν εμπόδιο στο διάβα του, φρενάρησε απότομα μπροστά στον φωριαμό, δοκίμασε διάφορα κλειδιά μέχρι να βρει το σωστό, δυσκολεύτηκε να στοχεύσει την τρύπα, μα ξαναγύρισε θριαμβευτής και πέταξε τον βαρύ μπλε φάκελο που προσγειώθηκε στο τραπέζι μ' έναν υπόκωφο γδούπο προκαλώντας αναταραχή στα ποτήρια  και πιτσιλώντας με τσίπουρο τους διπλανούς τοίχους.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... τάγμα ανεπιθύμητων

Φωτο Αποστόλης Στεργίου

ΑΝΤΙΘΕΜΑ  ( Φαγκότα, Γαλλικά Κόρνα, Τρομπέτες, Τρομπόνια, κρουστά)

-Τη δουλειά την είχα μελετήσει μέχρι την παραμικρή λεπτομέρεια. Σε μια παρθένα αγορά εγώ θα είχα το μονοπώλιο. Όλες οι πολυκατοικίες της Αθήνας χρησιμοποιούσαν πια κεντρική θέρμανση μα τα ωράρια λειτουργίας του καυστήρα δημιουργούσαν εμφυλιοπολεμικό κλίμα ανάμεσα σε ενοίκους με διαφορετικές ανάγκες και οι διαχειριστές, που πάνω τους ξεσπούσε όλη η γκρίνια και η μιζέρια, πάσχιζαν να συνταιριάξουν τις πιο ακραίες αξιώσεις. Εγώ είχα στο κουτάκι το χαπάκι για τον πονοκέφαλο των διαχειριστών. Ένα χαπάκι που άκουγε στο όνομα: αυτόνομη θέρμανση. Είχα ασχοληθεί εξονυχιστικά με την ενσύρματη αυτονομία που θα μπορούσε να εξυπηρετήσει παλιές πολυκατοικίες με δισωλήνια εγκατάσταση. Τα εξαρτήματα που θα προσαρμόζονταν στην υπάρχουσα υποδομή -ωρομετρητές, ηλεκτροβάνες, ηλεκτροθερμικές κεφαλές, θερμοστατικές βαλβίδες, διακόπτες ρύθμισης παροχής- θα τα έκανα εισαγωγή από Ιταλία. Οι επαφές με τους Ιταλούς είχαν πάει καλά, υπήρχε μια κατ’ αρχήν συμφωνία με ευνοϊκούς όρους. Με τις δημόσιες υπηρεσίες είχα δυσκολευτεί περισσότερο. Χρειάστηκε ν' αφιερώσω αμέτρητες ώρες σε διάφορα γκισέ μέχρι να ολοκληρώσω τις γραφειοκρατικές διατυπώσεις. Είχα ξετρυπώσει έναν υπόγειο χώρο με φθηνό νοίκι που θα χρησίμευε για αποθήκη. Ένα έμενε: η χρηματοδότηση. Θα έπειθα την Τράπεζα να εμπιστευτεί το σχέδιό μου; Από γραφείο σε γραφείο έφτασα στη διευθύντρια. Η τύπισσα ήταν σαραντάρα, κομψή και καλοντυμένη: ταγιεράκι Σανέλ γκρι-αρζάν, πουκάμισο στο χρώμα του ροδιού και ασορτί σκουλαρίκια, γόβα ψηλοτάκουνη, καλσόν φυμέ, μαλλί χτενισμένο στην τρίχα, νύχι καλογυαλισμένο. Η ενδιαφέρουσα επαγγελματική συζήτηση πήγαινε καλά και δεν περιορίστηκε στο δάνειο. Απλώθηκε στη γενικότερη χρηματοοικονομική κατάσταση και στη συνέχεια επεκτάθηκε, έγινε λίγο πιο χαλαρή, ας πούμε πιο προσωπική. Στο σημείο ακριβώς αυτό δεν μπόρεσα να συγκρατήσω την παρόρμηση να δυναμιτίσω το καλό κλίμα. Φόρεσα το πιο γλυκό μου χαμόγελο και της είπα: "Μου φαίνεται πως είσαι μια πουτανίτσα".

Της άρεσε... αποδείχτηκε πως της άρεσε πολύ!

-Μεγάλε, σου βγάζω το καπέλο!

-Περίμενε... δεν άκουσες το καλύτερο… το δάνειο δεν το πήρα. Ήταν, λέει, αντιδεοντολογικό να χρηματοδοτήσει τον εραστή της. Σκρόφες σου λέω…

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...το ραδιογωνιόμετρο

Φωτο Αποστόλης Στεργίου

Η Αίγλη σοκαρίστηκε. Βρήκε την επίθεση άδικη. Απάντησε, όμως, σαν έτοιμη από καιρό, λες και περίμενε πως κάποια στιγμή θα είχε να αντιμετωπίσει ένα τέτοιο κατηγορητήριο.

Ώστε αυτά  συνέβαιναν στη φοιτητική μου ζωή, ενώ εγώ ήμουν βαθιά νυχτωμένη... 
Μα, αν το καλοσκεφτείς, ήμουν  σωστά προσανατολισμένη!
Η πεποίθησή μου όλα αυτά τα χρόνια ήταν ότι δεν σπουδάσαμε μαζί.  Η πρώτη και τελευταία φορά που σε είδα στους Πανεπιστημιακούς χώρους ήταν στο εναρκτήριο μάθημα της Γενικής Φυσικής όταν εγώ μαζί με άλλους πολλούς διαγκωνιζόμαστε μπροστά στην επάνω κλειστή πόρτα του αμφιθέατρου αδημονούντες ν' ανοίξει, να κατεβούμε τρέχοντας τα σκαλιά, να πιάσουμε θέση στο πρώτο έδρανο, να κατακτήσουμε  τη γνώση. Εσύ ήσουν απόμακρος, ακουμπισμένος με την πλάτη στον τοίχο ( έχω την εντύπωση πως ήταν η αγαπημένη σου στάση ) και μας κοίταζες απλανώς  ίσως και αφ’ υψηλού· πάντως με το μυαλό αλλού. Σε είδα, με είδες, δεν μιλήσαμε. Έχουμε  πολύ χρόνο μπροστά μας, σκέφτηκα. Είχα τόσο χαρεί στην ιδέα πως θα είμαστε συμφοιτητές!

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...οι φωτογραφίες.

Φωτο Αποστόλης Στεργίου

Η συνέντευξη συνοδευόταν από μια έγχρωμη φωτογραφία με την επεξηγηματική λεζάντα: “Η καταξιωμένη ποιήτρια και ακαδημαϊκός Ηρώ Ροδοκάλλη συνομιλεί με τον εκδότη Μιχαλιό Εξωτικάκη στο πάρτι που δόθηκε στα γραφεία του εκδοτικού οίκου με την ευκαιρία της επετείου”. 

Η Αίγλη απόμεινε να κοιτάει άπληστα μια πρόσφατη εικόνα του που όμως δεν κατάφερε να ξεδιψάσει την περιέργειά της καθώς ο φακός είχε εστιάσει στο πρόσωπο της διάσημης ποιήτριας αφήνοντας να φαίνεται η πλάτη του συνομιλητή της. Ακόμα κι έτσι όμως είχε την ευκαιρία να παρατηρήσει λεπτομέρειες και να εντοπίσει διαφορές. Ήταν ελαφρά πιο παχύς –πιο δεμένος ίσως- πάντα ευθυτενής όμως και κάτι επάνω του πρόδιδε τη γνώριμη αυτοπεποίθηση. Η στάση του σώματος άνετη και χαλαρή, τα χέρια -λυγισμένα στους αγκώνες– έδειχναν πως κρατούσαν κάτι -κάποιο ποτήρι ίσως. Πρόσεξε το επιμελώς ατημέλητο ντύσιμο, συνηθισμένο στους κύκλους των διανοούμενων. Λευκό λινό παντελόνι χωρίς τσάκιση –μια ιδέα τσαλακωμένο-, λευκό πουκάμισο με Μπάιρον γιακά. Η λευκότητα των ρούχων έδενε άψογα με το χρώμα των μαλλιών που είχαν εντυπωσιακά, και μάλλον πρόωρα, ασπρίσει. Σαν αντιστάθμισμα είχαν παραμείνει πλούσια και πυκνά. Ανακουφίστηκε. Μια φαλάκρα θα ήταν μια δεύτερη –δευτερεύουσα, αλλά όχι αμελητέα- διάψευση προσδοκιών.  Μια ελαφριά μάλλινη ζακέτα στο χρώμα της ώχρας ήταν ανέμελα ριγμένη στην πλάτη με τα μανίκια να κρέμονται στο στήθος του. Το μοχέρ μαλλί έδειχνε τόσο μαλακό πάνω στο ιλουστρασιόν χαρτί, που της δημιουργούσε την τρυφερή παρόρμηση να το χαϊδέψει. Η συνομιλήτρια χαμογελούσε πλατιά. Όχι στον φακό. Σ’ εκείνον. Δεν έχει χάσει την ικανότητα να κάνει τις γυναίκες να γελάνε, σκέφτηκε με μια δόση ανεξήγητης ζήλιας.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...δες τι έχω κάνει στη ζωή μου.

Φωτό Νίκος Ρούσσης

Η απάντηση - διάγνωση έφτασε σύντομα:

Κυρία Αίγλη, 

Οι  υποψίες σας δεν στερούνται βάσης, μα όσο κι αν προσπάθησα δεν μπόρεσα να καταλάβω πώς το κάνει –αν το κάνει. ( Η σύμπτωση δεν μπορεί να αποκλειστεί a priori). Η λύση που προτείνω είναι να μου επιτρέψετε να χτίσω ένα τείχος προστασίας που θα προφυλάσσει το λογισμικό σας από αυτήν και από όποια άλλη κακόβουλη ενέργεια. Θα σας κοστίσει μια μικρή μείωση στην ταχύτητα περιήγησης, μα μπορείτε πολύ εύκολα να το απομακρύνετε οποιαδήποτε  στιγμή το κρίνετε περιττό. 
Αν αποφασίσετε να το κάνετε, θα χρειαστεί να συνεργαστούμε. 
Τηλεφωνήστε μου όταν θα είστε μπροστά στον υπολογιστή σας. 
Δεν  χρειάζομαι πια τον κωδικό εισόδου στο γραμματοκιβώτιο σας. Μπορείτε  να τον αλλάξετε .        

Πάντα στη διάθεσή σας,

Αστέρης

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...οργή

Φωτο Παναγιώτης Κούκης

ΘΕΜΑ  ( Φλάουτα, Άρπες, Κλαρινέτα, βιολιά, Βιολοντσέλα)


Η τελευταία φράση του σημειώματος του Μιχαλιού στάθηκε η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι και η Αίγλη πλημμύρισε από οργή  και  ιερή αγανάκτηση.

Χωρίς δικαίωμα και χωρίς ισχυρή δικαιολογία.

Θυμός ανεξέλεγκτος και παράφορος, ανεπίτρεπτος και ασυγκράτητος την συνεπήρε. 

Τον έστησε στον τοίχο και τον πυροβολούσε χρησιμοποιώντας λέξεις αντί για σφαίρες –η λεκτική βία δεν είναι, λένε, ήσσονος μορφής βία.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... κλωτσώντας ευκαιρίες

Φωτο Μηνάς Πατσουράκης

Με τούτα και κείνα ο Μιχαλιός εξασφάλιζε το νοίκι, τα έξοδα των παιδιών, τα φάρμακα του πατέρα κι όταν η τύχη στεκόταν  καλή μαζί του αγόραζε τζοβαΐρια  για την Ανθούλα που κρεμόταν από τον λαιμό του παραληρώντας από χαρά. Παράλληλα, απολάμβανε τη μελέτη της αληθινής Φυσικής παρέα με τον Παύλο.

Μα τώρα το τελευταίο αυτό είχε τελειώσει.

Ούτε που θα ξαναπατούσε στο Πανεπιστήμιο.

Δεν είχε κανένα νόημα πια.

Είχαν χωρίσει. 
Κι είχαν χωρίσει μαλωμένοι.

Η συννεφιά είχε εξελιχθεί σε ψιλόβροχο μα δεν το πήρε είδηση  παρά μόνο όταν τον πήρε ένα σύγκρυο. Ένα σύγκρυο που δεν ήξερε αν ήταν που είχε γίνει μούσκεμα ή το ’φερε εκείνη η ανατριχιαστική σκέψη: Δεν θα τον ξαναδώ ποτέ.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...ανατροπών συνέπειες

Φωτο Αποστόλης Στεργίου

Η Ανθούλα περίμενε τον Μιχαλιό να τελειώσει με τις εισαγωγικές για το Πανεπιστήμιο.

Όχι, δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία.

Ήταν αναμενόμενο και αναπόφευκτο.

Πάλι τα φρύγανα βρέθηκαν δίπλα στη φωτιά –κανείς δεν ξέρει ποιος ήταν τώρα τα φρύγανα και ποιος η φωτιά. Πάλι το σπίτι έγινε παρανάλωμα, πάλι εκρήξεις ηφαιστείων ελευθέρωσαν ποτάμια πυρωμένης λάβας, πάλι η σάρκα ξεσηκώθηκε ενάντια στο νου, πάλι ένα φουσκωμένο ποτάμι όρμησε να καταπιεί κάθε αντίρρηση της λογικής, πάλι σκοτείνιασε ο λογισμός και το σκοτάδι ρούφηξε την εικόνα του λατρεμένου πατέρα.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... ανατροπές

Φωτο Στράτος Ανασοντζής

-Μην αφήσεις τη μάνα μου να με παντρέψει, είπε η Ανθούλα ψιθυριστά.

Ο Θανάσης πετάχτηκε αλαφιασμένος καθώς άκουσε την πόρτα της κάμαρας ν’ ανοίγει χωρίς τον παραμικρό θόρυβο.

Όχι πως ο ύπνος που διακόπηκε ήταν ήρεμος. Μια βδομάδα τώρα στο χωριό, υπάκουε με πολύ κόπο στη συνετή σκέψη: “δεν βάζεις τα φρύγανα δίπλα στη φωτιά.” 

Και τώρα τα φρύγανα στέκονταν πάνω από το κρεβάτι του κι εκείνος είχε γίνει μια αχόρταγη φωτιά διψασμένη να τα καταπιεί.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...η Ανθούλα

Φωτο Αποστόλης Στεργίου

Αν η γιαγιά ήταν ο αναντικατάστατος τρυφερός σύντροφος, ο πατέρας ήταν το λατρεμένο είδωλο που, και λόγω απόστασης, έπαιρνε διαστάσεις  μυθικές. Ο Θανάσης ερχόταν κάθε χρόνο να περάσει είκοσι καλοκαιρινές μέρες μαζί τους φορτωμένος με δώρα –αυτοκίνητα και τρένα για τον Μιχαλιό, κούκλες για την Ανθούλα. Τα  παιδιά περίμεναν τον ερχομό του με τη λαχτάρα που τ’ άλλα παιδιά περιμένουν τον Αϊ Βασίλη. Ένας καλοκαιρινός Αϊ Βασίλης καθόλου βιαστικός και υπερβολικά διαθέσιμος. Τα ’παιζε στα γόνατά, τ' ανέβαζε στους ώμους, τα 'πιανε από τις μασχάλες και τα στριφογύριζε μέχρι που η ζαλάδα τα έκανε να παραπατούν, τα πετούσε στον αέρα κάνοντας προσομοίωση πτήσης -πάντα προλάβαινε να τα πιάσει στον αέρα μια στιγμή πριν προσγειωθούν- καμωνόταν πως δεν τα προφταίνει στο κυνηγητό, τα γαργαλούσε μέχρι που ξελιγώνονταν στα γέλια και ζητούσαν έλεος, όχι άλλο πια. Κι όταν έπαιζαν κρυφτό έψαχνε να τα βρει στα πιο απίθανα σημεία, αγνοώντας επιδεικτικά τις προφανείς κρυψώνες. Μετά από τα τρυφερά γυναικεία παιχνίδια με τις θείες, τα βίαια αντρικά παιχνίδια έφερναν στο σπίτι μια μυρωδιά τεστοστερόνης που ο Μιχαλιός κρατούσε σαν πολύτιμη θύμηση στις  κοιλότητες της όσφρησης για  να μην ξεθωριάζουν οι στιγμές που είχε περάσει μαζί του. Η ανάμνηση αυτή έσπρωχνε το μακρύ διάστημα της αναμονής να κυλήσει πιο γρήγορα. Η Ανθούλα μάλιστα – επηρεασμένη από τη φιγούρα της κυρά-Σαρακοστής που έφτιαχναν την Καθαροδευτέρα εν αναμονή του Πάσχα- ζωγράφιζε σε χαρτόνι έναν άντρα με δώδεκα ποδάρια, που παρίστανε τον χρόνο, έκοβε προσεκτικά το περίγραμμα και κάθε πρωτομηνιά αφαιρούσαν τελετουργικά ένα ποδάρι, έτσι που το λιγόστεμα των ποδαριών έφερνε την πολυαναμενόμενη επιστροφή όλο και πιο κοντά.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... η γιαγιά

Φωτο Παναγιώτης Κούκης

Ο μικρός Μιχαλιός μεγάλωνε σ’ ένα σπίτι δίχως άντρες. Ο πατέρας έλειπε στη Γερμανία, που η φαντασία του την τοποθετούσε  στα πέρατα του κόσμου, μα ερχόταν το δίχως άλλο κάθε καλοκαίρι. Ο παππούς όμως, κι ας είχε τ’ όνομά του, δεν είχε φανεί ποτέ στο σπίτι. Έλειπε, του ’λεγαν, σε μακρινό ταξίδι πιο πέρα κι από τη Γερμανία. Πώς γίνεται να πάει κανείς πιο πέρα από την άκρη του κόσμου;  Έμαθε να ερμηνεύει την απουσία του ως αδιαφορία και να την ταυτίζει με έλλειψη αγάπης. Γιατί αν ο παππούς τους αγαπούσε, θα εύρισκε τρόπο να έλθει έστω και για μια μέρα κοντά τους. Τη στέρηση του αρσενικού, όμως, εξισορροπούσε η πληθώρα θηλυκού. Το σπίτι ήταν γεμάτο θείες που ξεσυνερίζονταν ποια να τον κανακέψει περισσότερο. Κι όντας  μοναδικός αρσενικός μέσα σε ένα σπίτι γεμάτο γυναίκες έπαιρνε γενναιόδωρα και πλουσιοπάροχα όλη εκείνη τη φροντίδα και την αγάπη που τον βοήθησαν να μην βιώσει την απουσία της  μάνας.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... μια φιλία γεννιέται

Φωτο. Μηνάς Πατσουράκης

Ύστερα ο Μιχαλιός σηκώθηκε ήσυχα κι έφυγε βροντώντας την πόρτα.
Περιπλανήθηκε άσκοπα στους πρωινούς δρόμους, με μάτι θολό από το ξενύχτι,  κάτω από ένα μολυβή ουρανό που λύγιζε και χαμήλωνε από το βάρος των σύννεφων που του είχαν φορτωθεί. Άλλα τόσα είχαν σωρευτεί στην καρδιά του. Το σώμα του μούλιαζε μέσα στην πίκρα, το παράπονο νότιζε και σκέβρωνε τα κόκαλα του  και το περπάτημα του γινόταν  καμπουριαστό.

Ποιος γαμάει τα γκλαμουράτα Πανεπιστήμια και τις φιλόδοξες καριέρες;

Μα η φιλία τους;

Γι αυτήν έπασχε.

Και πώς να αρνηθεί πως του χρωστούσε;

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...μια πόρτα που βροντάει.

Φωτο Αποστόλης Στεργίου

-Μόνος θα πας έτσι κι αλλιώς.

Η σιωπή που ακολούθησε ήταν τόσο εκκωφαντική που θα έκανε τον ήχο του κεραυνού να μοιάζει νανούρισμα.
Ο Παύλος ήξερε πως ο Μιχαλιός δεν πετούσε κουβέντες στην τύχη. Ήξερε επίσης πως δεν είχε νόημα να αρχίσει τις ερωτήσεις. Θα έδινε εξηγήσεις  όταν εκείνος το αποφάσιζε. Τον άφησε λοιπόν στη μούγκα του, ξαπλωμένον ανάσκελα, με τα χέρια δεμένα πίσω στο κεφάλι, με τα μάτια ορθάνοιχτα προσηλωμένα στο ταβάνι χωρίς να το βλέπουν ωστόσο,  πιο ακίνητο από άγαλμα, χαμένο σε σκέψεις. 

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... στο Πρίνστον

Φωτό Παναγιώτης Κούκης

ΑΝΤΙΘΕΜΑ  ( Φαγκότα, Γαλλικά Κόρνα, Τρομπέτες, Τρομπόνια, κρουστά)

-Μας θέλουν, μάγκα μου, μας θέλουν πολύ!

-Αυτό τους έλειπε να μη μας θέλουν. Α, είναι μανούλες όταν εντοπίζουν αξίες.

-Μπράβο ψυχραιμία! Πες μου πως δεν σ’ έτρωγε η αγωνία, ενώ εγώ καθόμουνα σε αναμμένα κάρβουνα!

-Καμία αγωνία σε βεβαιώνω. Ούτε για την εργασία μας, που ήταν από κάθε άποψη άψογη, ούτε για την απάντησή τους. Αν μη τι άλλο είναι επαγγελματίες οι άνθρωποι. Άντε γεια μας.

-Στη σταδιοδρομία μας.
Τσούγκρισαν τα μπουκάλια και τα κατέβασαν μονορούφι. 

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... καθηγήτρια

Φωτό Μηνάς Πατσουράκης

Αλλά…

Όχι πως δεν το ήξερε από την αρχή. Ο Ροδινός την είχε προειδοποιήσει.

-Η μόνη μου επιφύλαξη είναι πως ο Παυλάτος δουλεύει με τους δικούς του ρυθμούς κι αυτό, σε συνδυασμό με την τελειομανία του, τον κάνει εξοργιστικά αντιπαραγωγικό. Οι δημοσιεύσεις της ομάδας του, αν και άψογες ποιοτικά, είναι πενιχρές ποσοτικά. Μην περιμένεις γρήγορη εξέλιξη εκεί μέσα.

Όταν είσαι τόσο νέα, όσο εκείνη, ο χρόνος είναι αγαθό σε υπερεπάρκεια. Νομίζεις πως η νιότη θα διαρκέσει αιώνια, ο χρόνος  θα είναι πάντα άφθονος, οι καθυστερήσεις δεν θολώνουν το πλάνο σου. Μα μετά από τρία γόνιμα  χρόνια δίπλα του, ήταν λογικό να αποζητήσει και την καρποφορία. Πώς να την διεκδικήσει, όμως, και πώς να διαμαρτυρηθεί αφού οι κανόνες του παιχνιδιού ήταν δεδομένοι από την αρχή;

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...ο μέντορας

Φωτό Αποστόλης Στεργίου

Στο Γουδή, στο μεταξύ, είχαν συντελεστεί αλλαγές. Ο καθηγητής είχε συνταξιοδοτηθεί και ο νεαρός αντικαταστάτης του την πίεσε τελεσιγραφικά να αποφασίσει: έρευνα εδώ μαζί μας ή στο Χημείο με τους Φυσικούς; Το δίλημμα, που ένα χρόνο τώρα είχε αποφύγει αφοσιωμένη  αποκλειστικά στο  εκπαιδευτικό έργο, μπήκε πιεστικό: στις παρυφές ή στον πυρήνα της Φυσικής; Αν το αντιμετώπιζε ψυχρά επαγγελματικά, δεν υπήρχε αμφιβολία πως στην Ιατρική οι προοπτικές εξέλιξης προβλέπονταν πιο ευοίωνες. Δεν είναι έκπληξη που για μια ακόμα φορά διάλεξε τα δύσκολα και πάλι είχε να παλέψει να αποδείξει πως το άξιζε. Έκπληξη είναι που καθοριστική για την απόφασή της στάθηκε η ευκαιρία που παρουσιάστηκε την ίδια στιγμή. Η Αίγλη – είναι κοινό μυστικό -  είχε ένα θέμα με τις ευκαιρίες, θεωρούσε αμαρτία τις αφήσει ανεκμετάλλευτες.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... μια πόρτα ανοίγει

Φωτό Παναγιώτης Κούκης

Έμαθε πως είχαν προκηρυχτεί κάποιες θέσεις πανεπιστημιακών βοηθών.
Λες να ήταν η ευκαιρία της;
Χτύπησε την πόρτα του υφηγητή και ζήτησε πληροφορίες. Ο Ροδινός την κοίταξε από πάνω μέχρι κάτω. Δεν την αναγνώρισε, και γιατί άλλωστε; Δυστυχώς η προθεσμία είχε λήξει την προηγούμενη. Τζίφος. Στην πόρτα την σταμάτησε. Έκανε μεταβολή και πλησίασε ξανά το γραφείο του.

-Η Ιατρική Σχολή χρειάζεται έναν Φυσικό να υποστηρίξει την εργαστηριακή εκπαίδευση των πρωτοετών φοιτητών στη Φυσική με την δική μου εποπτεία. Η προκήρυξη θα γίνει την άλλη βδομάδα. Θα σε ενδιέφερε;

Στην Ιατρική!

Και γιατί όχι;  

Στο μυαλό της κλωθογύριζαν οι θεωρητικό-ιδεολογικές διαφωνίες που είχαμε μαζί. Εγώ ήμουν εκείνη που υποστήριζα πως υπάρχει τρομερό ενδιαφέρον στα σύνορα δύο επιστημών, πως εκεί το τοπίο είναι ανεξερεύνητο, πως οι οριακές καταστάσεις είναι πάντα ερεθιστικές, πως πάντα με κέντριζε η ιδέα της περιφέρειας. Η Αίγλη, πάλι, υπεράσπιζε την απόλυτη καθαρότητα της επιστήμης. Έλεγε πως ήταν πολύ περήφανη για τη  επιστήμη που σπούδαζε και κάθε νόθευση την έβλεπε σαν υποτίμηση. Μα άλλο οι ιδέες κι άλλο η πράξη. Τώρα είχε μπροστά της μια επαγγελματική ευκαιρία που δεν θα την άφηνε να πάει χαμένη. Αν η επιλογή αποδεικνυόταν αποτυχημένη, είχε πάντα στο τσεπάκι την ασφάλεια του διορισμού στη μέση εκπαίδευση. Δεν την πήραν δα και τα χρόνια.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...άνθρακες ο θησαυρός

Φωτό Αποστόλης Στεργίου

Δίπλωσε προσεκτικά το χαρτί, το έκλεισε μέσα σε έναν άσπρο φάκελο, σάλιωσε την άκρη για να κολλήσει  κι έγραψε απ' έξω: να ανοιχτεί το 1978.

Το σημείωμα είχε ένα θεατρικό στήσιμο - υπερβολικά μελοδραματικό ίσως - έφερε όμως το σωστό αποτέλεσμα. Η χαρά, που ασφυκτιούσε συμπιεσμένη μέσα της, εκτονώθηκε καθώς μεταγγίστηκε στο απέραντο δοχείο του χωροχρόνου, κατακερματίστηκε και τα θραύσματα διασκορπίστηκαν στο μέλλον κι έμεινε για το παρόν η σωστή δοσολογία που μπορούσε να αντέξει χωρίς να παλαβώσει. Αυτή ήταν η Αίγλη! Βρήκε τον τρόπο να δώσει στο γεγονός τις σωστές διαστάσεις τοποθετώντας το δίπλα σε γεγονότα παγκόσμιας εμβέλειας. 

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... 1968

Φωτό Μηνάς Πατσουράκης

Έσκισε ένα φύλλο από σχολικό τετράδιο, έβαψε προσεχτικά τα χείλη με το κραγιόν της μαμάς, έσκυψε και τα πίεσε προσεχτικά στο χαρτί.  Ένα φλογισμένο αποτύπωμα με το γενετικό της υλικό έγινε ο λογότυπος που σφράγισε τη ριγωμένη επιφάνεια. Βάλθηκε να συλλογιέται ένα-ένα  τα γεγονότα που είχαν σημαδέψει τη χρονιά που κόντευε να τελειώσει. Γεγονότα που είχαν περάσει ξώφαλτσα από πάνω της καθώς είχε διογκώσει το δικό της θέμα κι έμενε προσηλωμένη στον δικό της στόχο.  Της πήρε παραπάνω απ’ όσο υπολόγιζε. Τι χρονιά κι αυτή! Η Ιστορία βρισκόταν σε μεγάλα κέφια. Τους συνεπήρε όλους στον στροβιλισμό της: δυτικούς και ανατολικούς, ανεπτυγμένους και τριτοκοσμικούς. Για κείνη θα έμενε μια χρονιά μοναδική – στο κάτω-κάτω καθόριζε το μέλλον της- μα θα ’παιρνε όρκο πως και η ανθρωπότητα δεν θα τη λησμονούσε εύκολα. Μπορούσε να στοιχηματίσει πως, δέκα, είκοσι, τριάντα,  χρόνια μετά, θα εξακολουθούσαν να γίνονται επετειακές αναφορές.

Κάτω από το αποτύπωμα των χειλιών της έγραψε με προσεκτικά καλλιγραφικά γράμματα:

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... πρώτες αψιμαχίες

Φωτο. Παναγιώτης Κούκης

Αύριο θα μπω νηφάλια στη σελίδα του να πάρω πληροφορίες• η γνώση είναι δύναμη.

Δεν έχασε χρόνο. Πήρε μια μεγάλη κούπα αχνιστό καφέ για συντροφιά και στρώθηκε μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή προετοιμασμένη για εξονυχιστική μελέτη. Βρέθηκε μπροστά σε μια εξαιρετικά καλαίσθητη και λειτουργικά άψογη  ιστοσελίδα που θα έπαιρνε όρκο πως την είχε εξ ολοκλήρου σχεδιάσει ο ίδιος. Κάπου  διέκρινε την υπογραφή του, κάπου μύριζε το άρωμα του μυαλού του. 

Εκδότης στην Αθήνα λοιπόν! 

Απρόβλεπτο!  

Επρόκειτο για μια μικρή, ανεξάρτητη, νοικοκυρεμένη επιχείρηση, ποιοτική χωρίς αμφιβολία. Τα βιβλία απευθύνονταν σε εξειδικευμένο αναγνωστικό κοινό παρόλο που στο μανιφέστο, με το οποίο ο εκδότης παρουσίαζε το όραμά του, δήλωνε το αντίθετο. Το προφίλ των εκδόσεων θα μπορούσε να περιγραφεί μονολεκτικά με μια λέξη-κλειδί: “ελληνικότητα”. Με σημείο αιχμής την αντίσταση στην πολιτιστική ισοπέδωση στόχευαν στον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό. Συνάντησε ποιητικές συλλογές, φιλοσοφικά δοκίμια, λαογραφικές μελέτες πραγματείες. Δεν βρήκε μυθιστορήματα ούτε βιβλία μαγειρικής, δεν υπήρχαν “πιασάρικα” οικολογικά θέματα ούτε βιογραφίες επωνύμων, δεν είδε βιβλία αστρολογίας ούτε παιδικά βιβλία. Η σελίδα με τους συγγραφείς και τους μεταφραστές  δεν την φώτισε περισσότερο. Καθόλου παράξενο. Η ίδια ανήκε στο μέσο αναγνωστικό κοινό και ήταν επόμενο να  αγνοεί την ύπαρξη τους. Κανένα βιβλίο του “ξωτικού” δεν κοσμούσε τη βιβλιοθήκη της. 

Τι περιθώρια οικονομικής επιβίωσης μπορεί να έχει μια τέτοια επιχείρηση; Δραστηριοποιείται στον χώρο, ωστόσο, δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... καλώς την

Φωτό: Μηνάς Πατσουράκης

Το πρώτο αποτέλεσμα στη λίστα ήταν οι εκδόσεις “το ξωτικό” και ο ιδιοκτήτης τους  Μιχαλιός Εξωτικάκης. Η πληροφορία, αποπροσανατολιστική και απογοητευτική, απείχε παρασάγγες από τις προσδοκίες της.

Κάποια συνωνυμία;

Το όνομα του εκδοτικού οίκου δεν της έλεγε  τίποτα. 

Έχω απομακρυνθεί από την πνευματική ζωή της πρωτεύουσας. Πόσοι έχουν γίνει πια  οι εκδοτικοί οίκοι στην Αθήνα; Ή μήπως δεν βρίσκεται την Αθήνα; 
Ρολάρισε παρακάτω.

Οι υπόλοιπες αναφορές είχαν να κάνουν με δραστηριότητες των συγκεκριμένων εκδόσεων. Οι πληροφορίες δεν κόλλαγαν.  Από πού κι ως πού;

Ξαναγύρισε στην επίσημη ιστοσελίδα των εκδόσεων. 

Και μήπως χάνω τίποτα;

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... τριάντα χρόνια μετά

Φωτό Παναγιώτης Κούκης

ΘΕΜΑ  ( Φλάουτα, Άρπες, Κλαρινέτα, βιολιά, Βιολοντσέλα)

Φφφφ….

Ανοιγόκλεισε o Θεός τα βλέφαρα και μονομιάς το ανθρώπινο ημερολόγιο κατέγραψε  τριάντα ολόκληρα χρόνια. Το παγκόσμιο χωριό ετοιμάστηκε να καλωσορίσει την αυγή της καινούργιας χιλιετίας με φωτοχυσίες και πυροτεχνήματα καθώς ο δείκτες των ρολογιών έδειχναν δώδεκα διαδοχικά από  τους ανατολικούς μεσημβρινούς προς τους δυτικούς. Οι αναφορές κετέφθαναν πανηγυρικές μέσα από τους έγχρωμους τηλεοπτικούς δέκτες. Μιλένιουμ στο Τόκιο… μιλένιουμ στην Καλκούτα… μιλένιουμ  στην Δαμασκό… μιλένιουμ στην Αθήνα…    Η γιορταστική ατμόσφαιρα, τα ξαναμμένα πρόσωπα, οι ευχές, τα φιλιά, οι μουσικές, ο κρυστάλλινος ήχος ποτηριών που τσουγκρίζουν, το οινόπνευμα που ρέει στον ουρανίσκο… δεν εμπόδισαν την ύπουλη σκέψη να εισχωρήσει μέσα σου. Ξαφνικά  συνειδητοποίησες πως είσαι πενηντάρα.