Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... μια φιλία γεννιέται

Φωτο. Μηνάς Πατσουράκης

Ύστερα ο Μιχαλιός σηκώθηκε ήσυχα κι έφυγε βροντώντας την πόρτα.
Περιπλανήθηκε άσκοπα στους πρωινούς δρόμους, με μάτι θολό από το ξενύχτι,  κάτω από ένα μολυβή ουρανό που λύγιζε και χαμήλωνε από το βάρος των σύννεφων που του είχαν φορτωθεί. Άλλα τόσα είχαν σωρευτεί στην καρδιά του. Το σώμα του μούλιαζε μέσα στην πίκρα, το παράπονο νότιζε και σκέβρωνε τα κόκαλα του  και το περπάτημα του γινόταν  καμπουριαστό.

Ποιος γαμάει τα γκλαμουράτα Πανεπιστήμια και τις φιλόδοξες καριέρες;

Μα η φιλία τους;

Γι αυτήν έπασχε.

Και πώς να αρνηθεί πως του χρωστούσε;

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...μια πόρτα που βροντάει.

Φωτο Αποστόλης Στεργίου

-Μόνος θα πας έτσι κι αλλιώς.

Η σιωπή που ακολούθησε ήταν τόσο εκκωφαντική που θα έκανε τον ήχο του κεραυνού να μοιάζει νανούρισμα.
Ο Παύλος ήξερε πως ο Μιχαλιός δεν πετούσε κουβέντες στην τύχη. Ήξερε επίσης πως δεν είχε νόημα να αρχίσει τις ερωτήσεις. Θα έδινε εξηγήσεις  όταν εκείνος το αποφάσιζε. Τον άφησε λοιπόν στη μούγκα του, ξαπλωμένον ανάσκελα, με τα χέρια δεμένα πίσω στο κεφάλι, με τα μάτια ορθάνοιχτα προσηλωμένα στο ταβάνι χωρίς να το βλέπουν ωστόσο,  πιο ακίνητο από άγαλμα, χαμένο σε σκέψεις. 

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... στο Πρίνστον

Φωτό Παναγιώτης Κούκης

ΑΝΤΙΘΕΜΑ  ( Φαγκότα, Γαλλικά Κόρνα, Τρομπέτες, Τρομπόνια, κρουστά)

-Μας θέλουν, μάγκα μου, μας θέλουν πολύ!

-Αυτό τους έλειπε να μη μας θέλουν. Α, είναι μανούλες όταν εντοπίζουν αξίες.

-Μπράβο ψυχραιμία! Πες μου πως δεν σ’ έτρωγε η αγωνία, ενώ εγώ καθόμουνα σε αναμμένα κάρβουνα!

-Καμία αγωνία σε βεβαιώνω. Ούτε για την εργασία μας, που ήταν από κάθε άποψη άψογη, ούτε για την απάντησή τους. Αν μη τι άλλο είναι επαγγελματίες οι άνθρωποι. Άντε γεια μας.

-Στη σταδιοδρομία μας.
Τσούγκρισαν τα μπουκάλια και τα κατέβασαν μονορούφι. 

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... καθηγήτρια

Φωτό Μηνάς Πατσουράκης

Αλλά…

Όχι πως δεν το ήξερε από την αρχή. Ο Ροδινός την είχε προειδοποιήσει.

-Η μόνη μου επιφύλαξη είναι πως ο Παυλάτος δουλεύει με τους δικούς του ρυθμούς κι αυτό, σε συνδυασμό με την τελειομανία του, τον κάνει εξοργιστικά αντιπαραγωγικό. Οι δημοσιεύσεις της ομάδας του, αν και άψογες ποιοτικά, είναι πενιχρές ποσοτικά. Μην περιμένεις γρήγορη εξέλιξη εκεί μέσα.

Όταν είσαι τόσο νέα, όσο εκείνη, ο χρόνος είναι αγαθό σε υπερεπάρκεια. Νομίζεις πως η νιότη θα διαρκέσει αιώνια, ο χρόνος  θα είναι πάντα άφθονος, οι καθυστερήσεις δεν θολώνουν το πλάνο σου. Μα μετά από τρία γόνιμα  χρόνια δίπλα του, ήταν λογικό να αποζητήσει και την καρποφορία. Πώς να την διεκδικήσει, όμως, και πώς να διαμαρτυρηθεί αφού οι κανόνες του παιχνιδιού ήταν δεδομένοι από την αρχή;

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...ο μέντορας

Φωτό Αποστόλης Στεργίου

Στο Γουδή, στο μεταξύ, είχαν συντελεστεί αλλαγές. Ο καθηγητής είχε συνταξιοδοτηθεί και ο νεαρός αντικαταστάτης του την πίεσε τελεσιγραφικά να αποφασίσει: έρευνα εδώ μαζί μας ή στο Χημείο με τους Φυσικούς; Το δίλημμα, που ένα χρόνο τώρα είχε αποφύγει αφοσιωμένη  αποκλειστικά στο  εκπαιδευτικό έργο, μπήκε πιεστικό: στις παρυφές ή στον πυρήνα της Φυσικής; Αν το αντιμετώπιζε ψυχρά επαγγελματικά, δεν υπήρχε αμφιβολία πως στην Ιατρική οι προοπτικές εξέλιξης προβλέπονταν πιο ευοίωνες. Δεν είναι έκπληξη που για μια ακόμα φορά διάλεξε τα δύσκολα και πάλι είχε να παλέψει να αποδείξει πως το άξιζε. Έκπληξη είναι που καθοριστική για την απόφασή της στάθηκε η ευκαιρία που παρουσιάστηκε την ίδια στιγμή. Η Αίγλη – είναι κοινό μυστικό -  είχε ένα θέμα με τις ευκαιρίες, θεωρούσε αμαρτία τις αφήσει ανεκμετάλλευτες.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... μια πόρτα ανοίγει

Φωτό Παναγιώτης Κούκης

Έμαθε πως είχαν προκηρυχτεί κάποιες θέσεις πανεπιστημιακών βοηθών.
Λες να ήταν η ευκαιρία της;
Χτύπησε την πόρτα του υφηγητή και ζήτησε πληροφορίες. Ο Ροδινός την κοίταξε από πάνω μέχρι κάτω. Δεν την αναγνώρισε, και γιατί άλλωστε; Δυστυχώς η προθεσμία είχε λήξει την προηγούμενη. Τζίφος. Στην πόρτα την σταμάτησε. Έκανε μεταβολή και πλησίασε ξανά το γραφείο του.

-Η Ιατρική Σχολή χρειάζεται έναν Φυσικό να υποστηρίξει την εργαστηριακή εκπαίδευση των πρωτοετών φοιτητών στη Φυσική με την δική μου εποπτεία. Η προκήρυξη θα γίνει την άλλη βδομάδα. Θα σε ενδιέφερε;

Στην Ιατρική!

Και γιατί όχι;  

Στο μυαλό της κλωθογύριζαν οι θεωρητικό-ιδεολογικές διαφωνίες που είχαμε μαζί. Εγώ ήμουν εκείνη που υποστήριζα πως υπάρχει τρομερό ενδιαφέρον στα σύνορα δύο επιστημών, πως εκεί το τοπίο είναι ανεξερεύνητο, πως οι οριακές καταστάσεις είναι πάντα ερεθιστικές, πως πάντα με κέντριζε η ιδέα της περιφέρειας. Η Αίγλη, πάλι, υπεράσπιζε την απόλυτη καθαρότητα της επιστήμης. Έλεγε πως ήταν πολύ περήφανη για τη  επιστήμη που σπούδαζε και κάθε νόθευση την έβλεπε σαν υποτίμηση. Μα άλλο οι ιδέες κι άλλο η πράξη. Τώρα είχε μπροστά της μια επαγγελματική ευκαιρία που δεν θα την άφηνε να πάει χαμένη. Αν η επιλογή αποδεικνυόταν αποτυχημένη, είχε πάντα στο τσεπάκι την ασφάλεια του διορισμού στη μέση εκπαίδευση. Δεν την πήραν δα και τα χρόνια.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...άνθρακες ο θησαυρός

Φωτό Αποστόλης Στεργίου

Δίπλωσε προσεκτικά το χαρτί, το έκλεισε μέσα σε έναν άσπρο φάκελο, σάλιωσε την άκρη για να κολλήσει  κι έγραψε απ' έξω: να ανοιχτεί το 1978.

Το σημείωμα είχε ένα θεατρικό στήσιμο - υπερβολικά μελοδραματικό ίσως - έφερε όμως το σωστό αποτέλεσμα. Η χαρά, που ασφυκτιούσε συμπιεσμένη μέσα της, εκτονώθηκε καθώς μεταγγίστηκε στο απέραντο δοχείο του χωροχρόνου, κατακερματίστηκε και τα θραύσματα διασκορπίστηκαν στο μέλλον κι έμεινε για το παρόν η σωστή δοσολογία που μπορούσε να αντέξει χωρίς να παλαβώσει. Αυτή ήταν η Αίγλη! Βρήκε τον τρόπο να δώσει στο γεγονός τις σωστές διαστάσεις τοποθετώντας το δίπλα σε γεγονότα παγκόσμιας εμβέλειας. 

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... 1968

Φωτό Μηνάς Πατσουράκης

Έσκισε ένα φύλλο από σχολικό τετράδιο, έβαψε προσεχτικά τα χείλη με το κραγιόν της μαμάς, έσκυψε και τα πίεσε προσεχτικά στο χαρτί.  Ένα φλογισμένο αποτύπωμα με το γενετικό της υλικό έγινε ο λογότυπος που σφράγισε τη ριγωμένη επιφάνεια. Βάλθηκε να συλλογιέται ένα-ένα  τα γεγονότα που είχαν σημαδέψει τη χρονιά που κόντευε να τελειώσει. Γεγονότα που είχαν περάσει ξώφαλτσα από πάνω της καθώς είχε διογκώσει το δικό της θέμα κι έμενε προσηλωμένη στον δικό της στόχο.  Της πήρε παραπάνω απ’ όσο υπολόγιζε. Τι χρονιά κι αυτή! Η Ιστορία βρισκόταν σε μεγάλα κέφια. Τους συνεπήρε όλους στον στροβιλισμό της: δυτικούς και ανατολικούς, ανεπτυγμένους και τριτοκοσμικούς. Για κείνη θα έμενε μια χρονιά μοναδική – στο κάτω-κάτω καθόριζε το μέλλον της- μα θα ’παιρνε όρκο πως και η ανθρωπότητα δεν θα τη λησμονούσε εύκολα. Μπορούσε να στοιχηματίσει πως, δέκα, είκοσι, τριάντα,  χρόνια μετά, θα εξακολουθούσαν να γίνονται επετειακές αναφορές.

Κάτω από το αποτύπωμα των χειλιών της έγραψε με προσεκτικά καλλιγραφικά γράμματα:

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... πρώτες αψιμαχίες

Φωτο. Παναγιώτης Κούκης

Αύριο θα μπω νηφάλια στη σελίδα του να πάρω πληροφορίες• η γνώση είναι δύναμη.

Δεν έχασε χρόνο. Πήρε μια μεγάλη κούπα αχνιστό καφέ για συντροφιά και στρώθηκε μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή προετοιμασμένη για εξονυχιστική μελέτη. Βρέθηκε μπροστά σε μια εξαιρετικά καλαίσθητη και λειτουργικά άψογη  ιστοσελίδα που θα έπαιρνε όρκο πως την είχε εξ ολοκλήρου σχεδιάσει ο ίδιος. Κάπου  διέκρινε την υπογραφή του, κάπου μύριζε το άρωμα του μυαλού του. 

Εκδότης στην Αθήνα λοιπόν! 

Απρόβλεπτο!  

Επρόκειτο για μια μικρή, ανεξάρτητη, νοικοκυρεμένη επιχείρηση, ποιοτική χωρίς αμφιβολία. Τα βιβλία απευθύνονταν σε εξειδικευμένο αναγνωστικό κοινό παρόλο που στο μανιφέστο, με το οποίο ο εκδότης παρουσίαζε το όραμά του, δήλωνε το αντίθετο. Το προφίλ των εκδόσεων θα μπορούσε να περιγραφεί μονολεκτικά με μια λέξη-κλειδί: “ελληνικότητα”. Με σημείο αιχμής την αντίσταση στην πολιτιστική ισοπέδωση στόχευαν στον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό. Συνάντησε ποιητικές συλλογές, φιλοσοφικά δοκίμια, λαογραφικές μελέτες πραγματείες. Δεν βρήκε μυθιστορήματα ούτε βιβλία μαγειρικής, δεν υπήρχαν “πιασάρικα” οικολογικά θέματα ούτε βιογραφίες επωνύμων, δεν είδε βιβλία αστρολογίας ούτε παιδικά βιβλία. Η σελίδα με τους συγγραφείς και τους μεταφραστές  δεν την φώτισε περισσότερο. Καθόλου παράξενο. Η ίδια ανήκε στο μέσο αναγνωστικό κοινό και ήταν επόμενο να  αγνοεί την ύπαρξη τους. Κανένα βιβλίο του “ξωτικού” δεν κοσμούσε τη βιβλιοθήκη της. 

Τι περιθώρια οικονομικής επιβίωσης μπορεί να έχει μια τέτοια επιχείρηση; Δραστηριοποιείται στον χώρο, ωστόσο, δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... καλώς την

Φωτό: Μηνάς Πατσουράκης

Το πρώτο αποτέλεσμα στη λίστα ήταν οι εκδόσεις “το ξωτικό” και ο ιδιοκτήτης τους  Μιχαλιός Εξωτικάκης. Η πληροφορία, αποπροσανατολιστική και απογοητευτική, απείχε παρασάγγες από τις προσδοκίες της.

Κάποια συνωνυμία;

Το όνομα του εκδοτικού οίκου δεν της έλεγε  τίποτα. 

Έχω απομακρυνθεί από την πνευματική ζωή της πρωτεύουσας. Πόσοι έχουν γίνει πια  οι εκδοτικοί οίκοι στην Αθήνα; Ή μήπως δεν βρίσκεται την Αθήνα; 
Ρολάρισε παρακάτω.

Οι υπόλοιπες αναφορές είχαν να κάνουν με δραστηριότητες των συγκεκριμένων εκδόσεων. Οι πληροφορίες δεν κόλλαγαν.  Από πού κι ως πού;

Ξαναγύρισε στην επίσημη ιστοσελίδα των εκδόσεων. 

Και μήπως χάνω τίποτα;

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... τριάντα χρόνια μετά

Φωτό Παναγιώτης Κούκης

ΘΕΜΑ  ( Φλάουτα, Άρπες, Κλαρινέτα, βιολιά, Βιολοντσέλα)

Φφφφ….

Ανοιγόκλεισε o Θεός τα βλέφαρα και μονομιάς το ανθρώπινο ημερολόγιο κατέγραψε  τριάντα ολόκληρα χρόνια. Το παγκόσμιο χωριό ετοιμάστηκε να καλωσορίσει την αυγή της καινούργιας χιλιετίας με φωτοχυσίες και πυροτεχνήματα καθώς ο δείκτες των ρολογιών έδειχναν δώδεκα διαδοχικά από  τους ανατολικούς μεσημβρινούς προς τους δυτικούς. Οι αναφορές κετέφθαναν πανηγυρικές μέσα από τους έγχρωμους τηλεοπτικούς δέκτες. Μιλένιουμ στο Τόκιο… μιλένιουμ στην Καλκούτα… μιλένιουμ  στην Δαμασκό… μιλένιουμ στην Αθήνα…    Η γιορταστική ατμόσφαιρα, τα ξαναμμένα πρόσωπα, οι ευχές, τα φιλιά, οι μουσικές, ο κρυστάλλινος ήχος ποτηριών που τσουγκρίζουν, το οινόπνευμα που ρέει στον ουρανίσκο… δεν εμπόδισαν την ύπουλη σκέψη να εισχωρήσει μέσα σου. Ξαφνικά  συνειδητοποίησες πως είσαι πενηντάρα. 

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... Βατερλό για δύο

Βασίλι   Καντίνσκι

Κι έτσι βρέθηκαν δύο μονόφθαλμοι, δύο βαρήκοοι, ο καθένας με τις δικές του παρωπίδες ένα ζεστό, ήσυχο  Αυγουστιάτικο βράδυ  σ’ εκείνη τη μισοσκότεινη, Ακαδημίας και Γενναδίου, γωνία .

Αν τα πράγματα είχαν συμβεί ένα κλικ διαφορετικά...
...Αν ο εγκέφαλος της Αίγλης έδινε εντολή στους αδένες  να παράγουν ενδορφίνες αντί γι αδρεναλίνη, θα ένιωθε ανάλαφρη σαν φτερό, οι ουρανοί θα άνοιγαν και θα χωνόταν χωρίς δεύτερη σκέψη στην αγκαλιά τους που δεν θα ήταν παρά η αγκαλιά του Μιχαλιού.

...Αν η τεστοστερόνη δεν μετέτρεπε τον Μιχαλιό σε επιθετικό αρσενικό, θα στεκόταν να αφουγκραστεί προσεκτικά τους λόγους που είχε επικαλεσθεί η Αίγλη για να δικαιολογήσει την άρνηση, ίσως την άφηνε να κλάψει στον ώμο του ίσως της ορκιζόταν πως είναι αποφασισμένος να την περιμένει όλη του τη ζωή.

Και στη μία και στην άλλη περίπτωση κάπου εδώ θα έπεφταν οι τίτλοι του τέλους. Θα μας ενδιέφερε να παρακολουθήσουμε μια ακόμα νεανική ερωτική περιπέτεια, ή μια σχέση με μεγαλύτερη διάρκεια, με ημερομηνία λήξης πάντως, ή ακόμα και μια στέρεα σχέση που θα αναβάθμιζαν και θα οριστικοποιούσαν οι νότες του γαμήλιου εμβατήριου; Δεν θα ήταν ανιαρό να κοιτάζουμε από την κλειδαρότρυπα τη ζωή ενός τυπικού ζευγαριού που οι καυγάδες του θα περιορίζονταν στις στάμπες που αφήνουν οι πατημασιές πάνω στο καλογυαλισμένο παρκέ; Μα θα μπορούσαν, αλήθεια, να κάνουν χωριό, μόνιμα ή προσωρινά, δύο τόσο ασύμμετρα άτομα; Ποτέ δεν θα το μάθουμε. Οι αδένες τους, βλέπεις, αποφάσισαν διαφορετικά κι έτσι τους είδαμε να μπαίνουν σαν βρεγμένες γάτες μέσα στην αίθουσα διδασκαλίας.

Ο Μιχαλιός εξοργίστηκε και δεν συγχώρησε ποτέ στην  Αίγλη την αυτοκυριαρχία με την οποία διαχειρίστηκε το μαθηματικό πρόβλημα στον πίνακα. Η ταπείνωση που ένιωσε, με ό,τι θεώρησε απόρριψη, γιγαντώθηκε στην ιδέα ότι  ο φουσκωμένος χείμαρρος, που όρμησε  να τον καταπιεί και τον άφησε μουσκεμένο ως το κόκαλο, για κείνη δεν ήταν παρά ένα ρυάκι που το διέσχισε χωρίς να βρέξει τα ποδαράκια της. Η απελπισία  του έφτασε στα άκρα καθώς είχε να αντιμετωπίσει τις θριαμβευτικές ματιές του Νικόλα –που, έχοντας φάει ήδη την χυλόπιτα από μένα μόλις λίγες μέρες πριν, θα το έφερνε  βαρέως αν ο Μιχαλιός τα είχε καταφέρει με την Αίγλη. Ματιές που μεταφράζονταν σ΄ένα αδυσώπητο: σου τα ’λεγα εγώ! Και σαν να μην έφτανε αυτό είχε και τις εξεταστικές ματιές της Άννας. Τι στην ευχή έχει γίνει εδώ πέρα; Μόνο εγώ ένιωσα το ελαφρό τρέμουλο της Αίγλης καθώς ήλθε και άδειασε μονοκόμματο το κορμί της πάνω στο θρανίο. Δεν της πήρα όμως ούτε λέξη. Μου έδειξε με τον τρόπο της πως ήταν πλήρως αφοσιωμένη στο μάθημα και δεν ήθελε περισπασμούς. Κι εμένα με έθλιβε από τη μια η δύσκολη στιγμή που περνούσε η καλύτερη φίλη μου, μα από την άλλη με συνέπαιρνε η χαρά στη σκέψη πως ο Μιχαλιός ήταν ακόμα ελεύθερος. Και πού ξέρεις...

Όσο για τον ίδιο τον Μιχαλιό μέσα στο σαρανταπεντάλεπτο εκείνης της διδακτικής ώρας πήρε  δύο  αποφάσεις. Η πρώτη καθόρισε τον τρόπο που θα αντιμετώπιζε από δω και πέρα τις γυναίκες που θα ερωτευόταν. Ποτέ πια δεν θα άφηνε τα συναισθήματά του έρμαια να τα ξεσχίσουν τα, λιμαρισμένα αλλά κοφτερά, νύχια τους. Ποτέ πια δεν θα άπλωνε ανοιχτά τα "θέλω" του. Ποτέ δεν θα παρίστανε τον ανοιξιάτικο κότσυφα που ανεβασμένος στο κλαδί  ξελαρυγγιάζεται κελαηδώντας την επιθυμία του για να προσελκύσει τη θηλυκιά.  Θα επινοούσε άλλους τρόπους, πολύπλοκους, εξεζητημένους προκλητικούς κάποτε, για να υποδηλώσει πως η πόρτα του δεν είναι κλειδωμένη. Μα θα ήταν η ενδιαφερόμενη  εκείνη που έπρεπε να σπρώξει για να τον συναντήσει.  Εκφράσεις παρεμφερείς με την κακορίζικη : "…Ούτε ξέρω πως μου συνέβη… Είμαι ερωτευμένος… Μαζί σου..."  διαγράφτηκαν μονομιάς  και για πάντα από το λεξιλόγιό του.

Η δεύτερη απόφαση αφορούσε την ίδια την Αίγλη. Αφοσιώθηκε, με την προσήλωση καλλιτέχνη, στην κατασκευή ενός μεγάλου, περίτεχνα σκαλισμένου Χ και την διέγραψε τελεσίδικα από τη ζωή του. Οριστικά και για πάντα. Κι επειδή φοβήθηκε μήπως υπάρξουν στιγμές αδυναμίας, έσκαψε ένα βαθύ πηγάδι, την πέταξε μέσα, την σκέπασε με τόνους χώμα και σφράγισε το στόμιο μ’ ένα μεγάλο αγκωνάρι. Την  φαντάστηκε να προσπαθεί να κουνήσει με αγωνία χέρια και πόδια, να παλεύει να ελευθερωθεί, να τρίβει τα μάτια που είχαν γεμίσει χώμα, να προσπαθεί να φωνάξει μα ήχος να μην βγαίνει από το στόμα. Ήθελε να κάνει να σωπάσει αυτό το στόμα που μπέρδευε τα μαθηματικά με τα συναισθήματα. Κι όσο όμορφα ήξερε να τεκμηριώνει τα πρώτα τόσο  ανεπίτρεπτα περιχαράκωνε και οριοθετούσε τα δεύτερα. Ήθελε να είναι σίγουρος πως  δεν θα έφτανε στ' αυτιά του καμία λέξη ικανή να τον συγκινήσει.  Κανένα  τερτίπι της δεν θα τον έκανε ν' αλλάξει  απόφασή. Τίναξε τα χέρια εξαντλημένος από το σκάψιμο και χαμογέλασε στην προοπτική πως δεν θα χρειαστεί να ασχοληθεί μαζί της ποτέ πια. Ποτέ πια!

ΤΕΛΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... τα πάθη του πόθου.

http://www.deviantart.com/download/284115451/abstract_kandinsky_tardis_by_umanimo-d4p5kvv.jpg

Έτσι πέρασε ο χειμώνας κι η Άνοιξη. Με τις πρώτες καλοκαιρινές ζέστες τα σχολεία έκλεισαν και, καθώς τα κορίτσια πέταξαν τις μπλε μαθητικές ποδιές και τα χοντρά πουλόβερ, άρχισαν ν' αποκαλύπτονται γυμνά μπράτσα και καμπυλωτές γάμπες και λευκοί λαιμοί κύκνου. Κάποτε - πιο σπάνια αυτό - τύχαινε οι φούστες να είναι αρκετά κοντές και τα θρανία άβολα κι  ένα αφράτο μπούτι να ξεπροβάλει, και μαζί να ξεπροβάλει απαιτητική και λαίμαργη η παλιά επιθυμία του Μιχαλιού να τις έχει όλες. Μα εκείνο που ήταν  απρόσμενο ήταν η μεταμόρφωση της Αίγλης. Η Αίγλη αποδείχτηκε πως είχε, μακράν, τα ωραιότερα βυζιά της τάξης. Βυζιά που πήγαιναν πέρα δώθε με μια λικνιστική κίνηση που του ’φερνε ζαλάδα κι ένα λίγωμα που δεν μπορούσε να αντέξει. Βυζιά που ασφυκτιούσαν μέσα στο αμάνικο μπλουζάκι στο χρώμα των βερίκοκων που κυριαρχούσαν εκείνη ακριβώς την εποχή στους πάγκους των λαϊκών αγορών. Βυζιά για τα οποία θα ήταν διατεθειμένος να κάνει οτιδήποτε προκειμένου να νιώσει δυο ρώγες που θα ορθώνονταν από ανατριχίλα στο άγγιγμά του.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...ασκήσεις αυτοσυγκέντρωσης

http://i700.photobucket.com/albums/ww7/Paniris/ellen_kandinsky.jpg

Έψαχνε να βρει κάτι διασκεδαστικό και χρήσιμο συνάμα έτσι που να μη μένουν αναξιοποίητες οι ώρες του φροντιστηρίου.  Χωμένος στο τελευταίο θρανίο είχε εποπτεία όλης της τάξης και την άνεση –  ενώ οι συμμαθητές παρακολουθούσαν με θρησκευτική προσήλωση την μπουρδολογία των καθηγητών – να επιδοθεί απερίσπαστος στις μεταφυσικές του αναζητήσεις.
Στόχος υπ’ αριθμόν ένα, να απαλλαγεί από την ενοχλητική παρουσία του ομιλητή στον πίνακα. Η ιδέα, απλή στη σύλληψη και επίπονη στην υλοποίηση, δεν ήταν καινούργια. Την είχε δοκιμάσει - με μέτρια, είναι αλήθεια, αποτελέσματα - στο δημοτικό, τότε που ήθελε να εξουδετερώσει έναν αντιπαθητικό δάσκαλο. Τώρα ήταν πιο ώριμος και μπορούσε να εξελίξει την τεχνική. Δύσκολο να περιγράψει πώς προχώρησε. Χρειάστηκε γερά νεύρα,  ισχυρή αυτοσυγκέντρωση, απεριόριστη δύναμη θέλησης, ακλόνητη πίστη στο εφικτό του στόχου, τερατώδη ψυχραιμία,  ατέλειωτο αριθμό  επαναλήψεων και άφθονο χρόνο.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... φροντιστήριο: μια άλλη όψη

Από τη Νίκη απόμεινε μια τρυφερή ανάμνηση κι ένα ποίημα αμύθητης συναισθηματικής , αν και   αμφίβολης καλλιτεχνικής αξίας. 
Η μοίρα των νεανικών ερώτων!

Όχι πως δεν θα μπορούσε  να την αποζητήσει, μα ήταν στην ηλικία που η ζωή έτρεχε με χίλια και τι να πρωτοπρολάβει  κανείς. Άσε που το συγκεκριμένο καλοκαίρι αναλώθηκε με γερές κόντρες στο σπίτι  για το θέμα του φροντιστηρίου. Για τον Μιχαλιό η εισαγωγή στο Πανεπιστήμιο ήταν υπόθεση αποκλειστικά δική του και των βιβλίων του.  Δεν είχε ανάγκη από ενδιάμεσους.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... το φίλημα

Νικηφόρος Λύτρας: το φίλημα

Όταν κρύφτηκε και το τελευταίο ίχνος του δίσκου μέσα στην θάλασσα, γύρισε και την φίλησε. Τον ξετρέλαινε η ιδέα ότι το απαγορευμένο που, κάτω από ομαλές συνθήκες, θα μπορούσε να συμβεί σε μια απόμερη σκοτεινή γωνιά,  βιαστικά και αγχωμένα, με την αγωνία να πιαστούν στα πράσα, τώρα γινόταν κάτω από το φως της μέρας με την άνεση ανθρώπων που όλος ο χρόνος ήταν δικός τους και με τη βεβαιότητα πως κανένα αδιάκριτο μάτι δεν καραδοκούσε. 
Ζήτω η δικτατορία!

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... ένα ξεχωριστό ηλιοβασίλεμα

Στο δρόμο της επιστροφής ο νους του πλημμύρισε χρώματα.
Ναι, ήταν δεκαεφτά χρόνων.
Ναι, ήταν το ομορφότερο ηλιοβασίλεμα της ζωής του.

Ο Μιχαλιός δεν ήταν ανυποψίαστος για όσα συνέβαιναν εκείνη την ταραγμένη εποχή στη χώρα. Η πιθανότητα ενός βασιλικού πραξικοπήματος άγγιζε τη βεβαιότητα όσο οι διαδηλώσεις και τα επεισόδια βίας  έπαιρναν ανεξέλεγκτη μορφή. Είχε αποκτήσει από πολύ νωρίς την ικανότητα να διαβάζει πίσω από τις γραμμές των εφημερίδων. Μα, όπως οι περισσότεροι, πιάστηκε στον ύπνο όταν οι συνταγματάρχες κατέβασαν τα τανκς στο Σύνταγμα.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... μια τηλεοπτική εκπομπή

ΑΝΤΙΘΕΜΑ ( Φαγκότα,Γαλλικά Κόρνα, Τρομπέτες, Τρομπόνια, είσοδος κρουστών)

Τα πρώτα χρόνια μετά τη μεταπολίτευση τα τηλεοπτικά κανάλια συναγωνίζονταν για τo καλύτερο αφιέρωμα στην  επέτειο του πραξικοπήματος των συνταγματαρχών κάθε 21 του Απρίλη. Το κοινό αποδείχτηκε διψασμένο να μάθει όσα διαδραματίζονταν όλα αυτά τα χρόνια πίσω από τον αμέριμνο ύπνο του, ένιωθε αυθεντική συγκίνηση για τα πάθη ανθρώπων που αντιστάθηκαν και το πλήρωσαν, ζούσε, από την ασφάλεια του καναπέ, διώξεις και αποτρόπαια βασανιστήρια, έδειχνε σοκαρισμένο όταν ανακάλυπτε την φίμωση του λόγου που είχαν επιβάλει οι επιτροπές λογοκρισίας.

Τι είναι φούγκα;

Το ερώτημα  μού έχει τεθεί κάμποσες φορές από τότε που άρχισα να δημοσιεύω το μυθιστόρημα. Ιδού, λοιπόν, κάποιες επί πλέον πληροφορίες:

Η Λατινική λέξη fuga σημαίνει φυγή και κατ’ επέκταση κυνηγητό. Ως μουσικός όρος χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει ένα πολυφωνικό έργο   στο οποίο όλες οι φωνές τραγουδούν την ίδια μελωδία αρχίζουν όμως ή μία μετά την άλλη με διαφορά φάσης κάποιων μέτρων.

Όλα τα τεχνικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά της φούγκας υπηρετούν ένα πολύ συγκεκριμένο σκοπό: να παρουσιαστεί αρχικά μια συμπυκνωμένη μουσική ιδέα (το θέμα), που στη συνέχεια υφίσταται επεξεργασία, απλώνεται και ανελίσσεται καθώς η πλοκή της φούγκας ρέει ασταμάτητα. Αυτή η αδιάκοπη ροή φτάνει κάποια στιγμή σε μια κορύφωση και εδώ κοπάζει προσωρινά η κινητικότητα της φούγκας. Αμέσως μετά μια γρήγορη αποκλιμάκωση επαναφέρει προς το τέλος τη βασική μουσική ιδέα στην αρχική της μορφή, στο σημείο απ' όπου ξεκίνησε.

Η πολυφωνική αντιστικτική μουσική εμφανίστηκε ήδη από την Αναγέννηση, αλλά εκείνος που έφτασε την τέχνη της φούγκας στο απόγειο ήταν ο Ιωάννης Σεβαστιανός Μπάχ οι φούγκες του οποίου είναι φιλί για το αυτί.

Το μυθιστόρημά μου φιλοδοξεί να δομηθεί σαν μια δίφωνη φούγκα. Αποτελείται λοιπόν από δίδυμα κεφάλαια. Στο πρώτο είδαμε ήδη την οπτική της Αίγλης. Μια οπτική επίπεδη, αναμενόμενη, χωρίς εκπλήξεις, συμβατική. Σ’ αυτή την οπτική αναγνωρίσαμε, άλλος  περισσότερο άλλος λιγότερο, τον εαυτό μας. Γιατί η Αίγλη είναι εσείς κι εγώ.

Ο Μιχαλιός, που θα κάνει τη δεύτερη φωνή και θα μπει με διαφορά φάσης ενός κεφαλαίου, θα παρουσιάσει τα γεγονότα της ίδιας εποχής με την δική του οπτική. Ο Μιχαλιός είναι άλλου είδους ταραχή. Δεν μπαίνει σε καλούπι, δεν χωράει στο σύστημα, είναι αντισυμβατικός και ασυμβίβαστος. Δύσκολα θα αναγνωρίσουμε τον εαυτό μας στην οπτική του Μιχαλιού. 

Βέβαια ο έρωτας, χωρίς να λογαριάζει ισότητες ή ανισότητες, συμμετρίες ή ασυμμετρίες, συμβατότητες ή ασυμβατότητες, φυτρώνει εκεί που δεν τον σπέρνουν. Μα, με δεδομένες τις αντιδιαμετρικές οπτικές, το πράγμα γίνεται πολύπλοκο.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... μετά

Πήραν αμίλητοι τον δρόμο της επιστροφής κι έφτασαν στην τάξη καθυστερημένοι. Ο καθηγητής ήταν ήδη μέσα. Θανάσιμο αμάρτημα! Τους  λοξοκοίταξε καθώς κατευθύνονταν βιαστικοί στα θρανία τους. Ετοιμάστηκε να τους επιπλήξει μα άλλαξε γνώμη.

- Όχι, μην κάθεστε, δεσποινίς, ελάτε στον πίνακα.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... Ακαδημίας και Γενναδίου γωνία

Ο  χρόνος προχωρούσε αμείλικτος, οι εξετάσεις βρίσκονταν  προ των πυλών, οι ζεστές μέρες του Αυγούστου φυλλορροούσαν και η αγωνία χτυπούσε κόκκινο. Μα  ενώ όλα αυτά συνέβαιναν σ’ ένα πρώτο, ορατό, επίπεδο, από κάτω συνέβαιναν υπόγειες αόρατες διεργασίες που συνέκλιναν στα γεγονότα εκείνης της βραδιάς. 

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...μια σχέση που πλαταίνει

Ας είναι τυχερό το 2013

Και μ’ αυτή την διφορούμενη φράση την άφησε ν’ αναρωτιέται τι τον είχε εξοργίσει:  η διόρθωση ή η αδιαφορία  για τους στίχους στα περιθώρια.

Φάνηκε πως ήταν  το δεύτερο γιατί, ξαναβρίσκοντας το κέφι του, άρχισε να της εξιστορεί πώς ξεκίνησε η γνωριμία του του με τους ποιητές· τους ποιητές που δεν χωρούσαν στο σχολικό πρόγραμμα. Καθώς ήταν η πρώτη φορά που η συνομιλία τους ξέφευγε από τα στενά πλαίσια των  σχολικών μαθημάτων, η Αίγλη ρουφούσε άπληστα τiς πληροφορίες-αποκαλύψεις και, έχοντας μια ιδιαίτερη ικανότητα, τις μετέφραζε σε  εικόνες. 

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... η μη-σχέση που έγινε σχέση

Τέτοιες αντιλήψεις ήταν επόμενο να διαμορφώσουν ανάμεσα στην Αίγλη και τον Μιχαλιό μια σχέση που ουσιαστικά ήταν  μη-σχέση. 

Κι έτσι διατηρήθηκε όλο τον Χειμώνα και την Άνοιξη που τον ακολούθησε. Τον Ιούνιο, που έφτασε στην ώρα του όπως πάντα, τα σχολεία έκλεισαν κι εμείς ριχτήκαμε στην τελική ευθεία για τις εξετάσεις των πρώτων ημερών του Σεπτέμβρη. Τότε ακριβώς ήταν που το "ξωτικό" αποφάσισε να βγει από την κρυψώνα του και να ασχοληθεί μαζί μας. 

Καυτό βράδυ του Ιούνη και ο ανεμιστήρας οροφής, με την ράθυμη κυκλική του κίνηση, πάλευε απεγνωσμένα,  πλην μάταια,  να φέρει ίχνη δροσιάς.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... το "ξωτικό"

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές.. το φροντιστήριο

Η δικτατορία δεν έμοιαζε να επηρεάζει άμεσα τον μικρόκοσμό της. Μπορούσε να συνεχίσει τη ζωή της αδιαφορώντας για την ύπαρξή της. Πολύ περισσότερο που η επόμενη σχολική χρονιά ήταν σημαδιακή και σημαδεμένη από το όραμα της επιτυχίας στις εισαγωγικές για το Πανεπιστήμιο. Μια επιτυχία που ήταν εντολή και τελεσίγραφο κι ένα όραμα που επισκίαζε οποιαδήποτε άλλη επιθυμία, χωρίς να είναι απόλυτα ξεκαθαρισμένο αν  ήταν αποκλειστικά δικό της πιστεύω ή της είχε μεθοδικά καλλιεργηθεί. Γεγονός είναι πως αντιμετώπιζε τις σπουδές περισσότερο χρησιμοθηρικά  και λιγότερο ως πνευματική ανάγκη.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... 21 Απριλίου απολογισμός

Χουάν Μιρό

Πίσω στο σπίτι τα γεγονότα, όπως έφταναν από τις συχνότητες του ραδιοφώνου, είχαν προχωρήσει. Οι προγραμματισμένες για το τέλος Μαΐου εκλογές είχαν ματαιωθεί με συντακτική πράξη και είχε τεθεί σε εφαρμογή κάποιο επιτελικό σχέδιο "Προμηθεύς". Το αισθητικό  μοτίβο, πάντως, συνέχιζε πανομοιότυπο. Εμβατήρια που διακόπτονταν πριν ολοκληρωθούν για να δοθούν χρηστικές πληροφορίες που δεν ήταν παρά απαγορεύσεις, απειλές κατά των παραβατών και από την αρχή εμβατήρια. Απαγορεύεται η συνάθροιση σε ομάδες πλέον των πέντε ατόμων, αναστέλλεται η ισχύς των άρθρων τάδε και τάδε του Συντάγματος, απαγορεύεται η κυκλοφορία  μετά τις πέντε το απόγευμα, πας όστις φιλοξενεί  άτομον μη δηλωμένον εις τας αστυνομικάς αρχάς, θα παραπέμπεται εις έκτακτον στρατοδικείον ... Οι δύο οικογένειες κλείστηκαν στο διαμέρισμα, να περάσουν μαζί το μακρύ βράδυ. Οι άντρες συζητούσαν έντονα - πάντα με το αυτί στο ραδιόφωνο, τη μόνη πηγή πληροφόρησης. Ο πατέρας επέμενε ότι ήταν δουλειά των στρατηγών,  ο θείος και ο αδελφός της μιλούσαν για κάποιους συνταγματάρχες. Για το ρόλο του βασιλιά υπήρχε ομοφωνία: και οι τρεις πίστευαν ότι δεν θα έφερνε αντίσταση. Το μούδιασμα και η σύγχυση ήταν ολοφάνερα στην παρέα των αντρών. 

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές... 21 Απριλίου πρωί

Όταν τα παιδιά συνάντησαν τον Πάουλ Κλέε

Στην πρωτεύουσα τα γεγονότα διαδραματίζονταν δίπλα σου, δεν έφταναν σαν μακρινός απόηχος μέσα από σελίδες εφημερίδων. Μπορούσες ν' απλώσεις το χέρι και να τ' αγγίξεις, να νιώσεις τον παλμό  και την έξαψη της αμεσότητας  κι όταν πια η σκόνη κατακάθιζε και από το άρωμα έμενε το απόσταγμα μπορούσες να πεις: ήμουν κι εγώ εκεί. Εκεί ήταν η Αίγλη όταν ξετυλίχτηκαν τα πρωτόγνωρα γεγονότα ένα πρωινό του Απρίλη με την αθηναϊκή άνοιξη στα καλύτερά της. Η πρώτη αίσθηση της ημέρας ήταν ήχοι από εμβατήρια που έρχονταν από το ραδιόφωνο κι ας είχε περάσει κι όλας μήνας από την εθνική γιορτή. Παράξενο! Και να 'ταν το μόνο! Η μητέρα δεν έδειχνε τη συνηθισμένη φούρια να φύγουν  για το σχολείο. Η Αίγλη δεν θα έλεγε όχι στην πολυτέλεια ενός ανέλπιστου Κυριακάτικου χουζουριού, αν και δεν είχε την παραμικρή αμφιβολία πως ήταν Παρασκευή.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...στην Πρωτεύουσα

Βασίλι   Καντίνσκι

ΘΕΜΑ ( Φλάουτα, Άρπες, Κλαρινέτα, βιολιά, Βιολοντσέλα)

Για μια οικογένεια με γονείς εκπαιδευτικούς και παιδιά μαθητές, το “καλή χρονιά” ακουγόταν πιο φυσικό τον  Σεπτέμβρη παρά  τον Γενάρη. Ήταν ο Σεπτέμβρης ο μήνας που σηματοδοτούσε αλλαγές - συνήθως αναβαθμίσεις. Από το δημοτικό στο Γυμνάσιο κι από κει στο Λύκειο, από απλοί διδάσκοντες στη θέση υποδιευθυντή με στόχο την επίζηλη θέση του Γυμνασιάρχη. Ο συγκεκριμένος Σεπτέμβρης, ωστόσο, ήταν μοναδικός και η αλλαγή που κουβάλησε  καθοριστική. Η οικογένεια μετακόμισε στην Αθήνα. Για τους γονείς η σωστή λέξη θα ήταν: ξεριζώθηκαν. Για τα παιδιά, που δεν είχαν προλάβει ν’ απλώσουν ρίζες στο νησί, η μεγάλη πόλη αποτελούσε ταυτόχρονα το άγνωστο που τα φόβιζε και το καινούργιο που τα συνέπαιρνε. Για  όλους  η μετάθεση στην πρωτεύουσα ήταν αδήριτη ανάγκη· ο μεγάλος γιος θα σπούδαζε στο Πανεπιστήμιο και η οικογένεια δεν μπορούσε να συντηρεί δύο σπίτια.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές...ΠΡΕΛΟΥΔΙΟ

            

ΠΡΕΛΟΥΔΙΟ ( Πίκολο φλάουτο, βιολιά, βιόλες) 


H κυρά- Βαρβάρα βγήκε ασθμαίνουσα από το δωμάτιο της λεχώνας και πέρασε τρεχάτη όλο το μακρύ διάδρομο  που οδηγούσε στο σαλόνι. Τρεχάτη που λέει ο λόγος δηλαδή, αφού ήταν απορίας άξιο πώς τα δυσανάλογα κοντόχοντρα ποδαράκια κατάφερναν να σηκώνουν το βάρος ενός τόσο πληθωρικού  κορμιού. Οφείλει να παραδεχτεί κανείς, όμως, ότι ήταν εξαιρετικά ευκίνητη και, καθώς περπατούσε με πηδηχτό βήμα, τα τροφαντά στήθη – χάρη στα οποία είχε αποκτήσει και την ιδιότητα της τροφού δίπλα σ’ εκείνην της μαμής – πηγαινοέρχονταν αγέρωχα πέρα δώθε αψηφώντας τους νόμους της βαρύτητας, ενώ οι τεράστιες περιφέρειες εκτελούσαν  αρμονική ταλάντωση διαγράφοντας μια εντελώς ξεχωριστή καμπυλόγραμμη τροχιά.

Φούγκα για δύο ασύμμετρες φωνές

Η Αίγλη, στα δεκαοχτώ της, ξεδιπλώνει μια συμπυκνωμένη  κεντρική  μουσική ιδέα.  
Η  μελωδία - λες και βγαίνει από πίκολο φλάουτο - είναι λυρική, μαλακή, χαμηλόφωνη, εφησυχασμένη,γαλήνια χωρίς  εξάρσεις, χωρίς κραδασμούς. 
Ο Μιχαλιός, η δεύτερη φωνή που ακολουθεί με μικρή διαφορά φάσης, αφηγείται το ίδιο ακριβώς μουσικό θέμα, μα με τρόπο πιο έντονο. Τα κρουστά κάνουν δυναμική είσοδο και  δονούν τον χώρο.
Η μελωδία διαφοροποιείται,  απλώνεται,  ανελίσσεται.
Ο ακροατής έχει την αίσθηση πως αντιλαμβάνεται τα γεγονότα κυβιστικά σαν να βλέπει τις διαφορετικές όψεις τους.